--- title: "Lesinhoud les 5" canonical: "https://wiki.groenkennisnet.nl/space/voedseltransitie/21463124/Lesinhoud%20les%205" format: markdown --- **Deze les bestaat uit de volgende hoofdstukken:** - **Eiwittransitie en duurzaamheid** - **Eiwittransitie in de praktijk** - **Voorbeelden van initiatieven** # **Eiwittransitie en duurzaamheid** **De vorige lessen gingen over het verduurzamen van het voedselsysteem via lokaal voedsel en het verkorten van de voedselketen. Een andere manier om het voedselsysteem te verduurzamen, is door dierlijke eiwitbronnen te vervangen door andere, minder milieubelastende eiwitbronnen. Die overgang wordt de eiwittransitie genoemd.** **Op dit moment bestaat het grootste deel van de eiwitten die Nederlanders eten uit dierlijke eiwitten zoals vlees, ei, kaas en yoghurt. Om deze eiwitbronnen te produceren, is veel energie, water en landbouwgrond nodig. Ook komen er veel broeikasgassen bij vrij. Vooral de vleesproductie heeft een hoge milieudruk. ** > Macro (widget) **Het ****[filmpje](https://www.youtube.com/watch?v=MnwWsR7QIkQ)**** hierboven van Arjen Lubach en de afbeeldingen uit het boek *****De Verborgen Impact: Alles voor een eco-positief leven***** van Babette Porcelijn die in deze les gebruikt worden gaan daarover. De grootste milieu-impact van voedsel wordt veroorzaakt door de productie van vlees, niet door het bewaren en bereiden van voedsel. Rundvlees is de meest vervuilende vleessoort. Peulvruchten zijn de minst vervuilende eiwitbron. De impact van voedsel (producten en verwerking) is te zien in de volgende afbeelding:** ![image](media://197d33bb-f090-4c22-b3a2-9341823824f6) *B. Porcelijn  (2017) ‘De verborgen impact: Alles voor een eco-positief leven’* **Eiwittransitie is niet alleen beter voor het milieu, maar ook voor het dierenwelzijn. Bovendien is de eiwitconsumptie van volwassenen met gemiddeld 1,1 g/kg lichaamsgewicht per dag al 37% hoger dan de aanbevolen 0,8 g/kg lichaamsgewicht per dag. Als iedereen op aarde hetzelfde voedingspatroon zou hebben als de gemiddelde Nederlander, dan zouden we 3,5 aardes nodig hebben om in al onze behoeften te voldoen (De Kraker, 2018). We staan dus voor een probleem. Dat betekent niet dat we helemaal geen dierlijke producten meer moeten eten. In dierlijke producten zitten wel degelijk belangrijke voedingsstoffen. Bovendien zijn landbouwdieren nuttig: ze eten restproducten uit de landbouw en ze produceren meststoffen. Landbouwdieren maken dus deel uit van de voedselkringloop. Het advies voor duurzame eiwitconsumptie is 40% dierlijk eiwit en 60% plantaardig eiwit. Op dit moment is de verhouding van de eiwitten die mensen eten 60% dierlijk eiwit op 40% plantaardig eiwit. Er is dus een vermindering van de vleesconsumptie met 1/3 deel nodig. Er zijn verschillende mogelijkheden om dat te bereiken:** - **Minder vlees eten** - **Vaker kiezen voor plantaardige eiwitbronnen** - **Minder milieubelastende dieren houden** - **Plantaardige vleesvervangers produceren** - **Kweekvlees produceren (optioneel: ****[filmpje](https://www.youtube.com/watch?v=ZExbQ8dkJvc)**** hieronder)** - **Insecten kweken (optioneel:  ****[filmpje](https://www.youtube.com/watch?v=rbpTBq5w-FU)**** hieronder)** - **Algen en zeewier kweken (optioneel: ****[filmpje](https://www.youtube.com/watch?v=zEMvzrD5uCM)**** hieronder)** - **Duurzame vis kweken** - **Peulvruchten promoten** **In de factsheet ****[‘Nieuwe eiwitbronnen als vleesvervangers’](https://www.voedingscentrum.nl/Assets/Uploads/voedingscentrum/Documents/Professionals/Pers/Factsheets/Factsheet%20Nieuwe%20eiwitbronnen%20als%20vleesvervanger%20versie%20okt%202015.pdf)**** worden verschillende alternatieve eiwitbronnen verder toegelicht.** *** ***Opdracht 5.1 – Duurzame én gezonde eiwitbronnen (10 minuten): Laat de leerlingen nadenken over de duurzaamheid én gezondheid van de verschillende plantaardige eiwitbronnen die hierboven genoemd zijn. De leerlingen kunnen voor deze opdracht gebruik maken van de factsheet ‘Nieuwe eiwitbronnen als vleesvervangers’.  *Materialen:* - [Werkblad 5.1](https://edepot.wur.nl/509220) - [Factsheet ‘Nieuwe eiwitbronnen als vleesvervangers’](https://edepot.wur.nl/355040)  *Toelichting:* De leerlingen onderzoeken hoe duurzaam de genoemde eiwitbronnen zijn en omschrijven per eiwitbron in eigen woorden waarom deze duurzaam geproduceerd wordt. En welke alternatieve eiwitbron zouden zij het liefste eten # **Eiwittransitie in de praktijk** **Ondernemers die meegaan in de eiwittransitie, krijgen veelal te maken met belemmeringen. Er is strenge wetgeving over het toelaten van nieuwe voedingsmiddelen, ofwel ‘novel foods’ op de markt. Novel foods zijn voedingsmiddelen en ingrediënten die nog niet eerder werden verkocht op de Europese markt. Voorbeelden van novel foods zijn producten die uit nieuwe voedingsbronnen gemaakt zijn, of bestaande producten die via een nieuw proces tot stand gekomen zijn. Alle novel foods worden op veiligheid gecontroleerd door de Europese Voedselveiligheid Autoriteit. Ook plantaardige eiwitbronnen zijn vaak novel foods. Deze eiwitbronnen moeten dan ook aan strenge regelgeving voldoen voordat ze verkocht kunnen worden. De strenge regelgeving is niet de enige belemmering waar producten van novel foods tegenaan lopen. Uit onderzoek blijkt ook dat consumenten vaak twijfelen over de veiligheid en gezondheid van een nieuw product.** Opdracht 5.2 – Belemmeringen (35 minuten): Waar lopen ondernemers tegenaan bij het ontwikkelen van nieuwe eiwitproducten?  *Materialen:* - [Werkblad 5.2](https://edepot.wur.nl/509221) - [Aflevering van Tegenlicht](https://www.vpro.nl/programmas/tegenlicht/kijk/afleveringen/2017-2018/Groene-voedselpioniers.html)  *Toelichting:* De aflevering van [Tegenlicht](https://www.vpro.nl/programmas/tegenlicht/kijk/afleveringen/2017-2018/Groene-voedselpioniers.html) laat zien waar Groene Voedselpioniers zoal tegenaan lopen. Bekijk met de studenten de volledige aflevering, of een deel van de aflevering, van Tegenlicht. Suggestie: vanaf minuut 19:24 komen diverse problemen waar de ondernemers tegenaan lopen aan bod.  Laat de studenten tijdens het kijken met behulp van werkblad 5.2 nadenken over de volgende vraag: - In de documentaire van Tegenlicht komen diverse problemen aan bod waar de ondernemers tegenaan lopen. Schrijf tijdens de documentaire mee op werkblad 5.2: tegen welke problemen lopen de ondernemers uit de aflevering aan? - Antwoordsuggestie: weinig kennis van het product beschikbaar, onzekerheid over productie/opbrengst, financiering vinden. Bespreek na afloop van het fragment/de aflevering de antwoorden klassikaal. Vraag ook naar: - Tegen welke andere zaken zouden ondernemers nog aan kunnen lopen? - Antwoordsuggestie: wetgeving, onbekendheid van het product waardoor verkoop lastig is. # **Voorbeelden van initiatieven** **In Nederland zijn steeds meer ondernemers bezig met het produceren van plantaardige eiwitbronnen. Eén van de meest bekende voorbeelden is de Vegetarische Slager. Zij produceren plantaardige vleesvervangers gemaakt van peulvruchten. Maar ook andere bedrijven springen in op deze trend. Voorbeelden zijn:** - **Bruine bonenbende** - **Zeewaar** - **Aquafood** - **LGem** - **Mosa Meat** - **Delibugs** Opdracht 5.3 – Unique Selling Point (10 minuten): Wat maakt de genoemde initiatieven uniek?  *Materialen:* - [Werkblad 5.3](https://edepot.wur.nl/509222) - Per student een computer of laptop  De leerlingen kiezen één van de genoemde initiatieven. Met behulp van werkblad 5.3 schrijven ze in steekwoorden op wat dit product – in hun ogen – uniek maakt. Is dat het productieproces, is het product zeldzaam, of weten ze het misschien wel heel goed te verkopen? Na 10 minuten inventariseren presenteren de leerlingen in 1 minuut hun bevindingen aan de hand van de gekozen steekwoorden.