---
title: "4.7. De rol van kruisen in de fokkerij"
canonical: "https://wiki.groenkennisnet.nl/space/pf01/19300465/4.7.%20De%20rol%20van%20kruisen%20in%20de%20fokkerij"
format: markdown
---
Selectie en kruising zijn twee elkaar aanvullende maatregelen in de fokkerij. Ook bij kruising wordt er altijd geselecteerd binnen de uitgangslijnen/ras¬sen. Je kunt door het opzetten van speciale kruisingsschema’s optimaal gebruikmaken van het heterosiseffect. Voorbeelden hiervan zijn:

**Enkelvoudige kruising**: twee rassen/lijnen A en B worden met elkaar gekruist. Het heterosiseffect komt tot uiting in de nakomeling (A*B).

**Driewegkruising**: ras/lijn A wordt gekruist met ras/lijn B en de nakomelingen (A*B) worden gekruist met ras/lijn C. Heterosis komt tot uiting in de A*B en in de A*B*C dieren.

**Vierwegkruising**: ras/lijn A wordt gekruist met ras/lijn B en ras/lijn C wordt gekruist met ras/lijn D. De nakomelingen (A*B) en (C*D) worden vervolgens met elkaar gekruist. Heterosis komt tot uiting in A*B, C*D en A*B*C*D dieren.

**Rotatiekruising**: ras/lijn A wordt gekruist met ras/lijn B. De vrouwelijke nakomelingen (A*B) worden gekruist met een mannetje van ras/lijn A en hun nakomelingen (A*B*A) worden weer gekruist met een mannetje van ras/lijn B enzovoort. Dit is een voortgezette kruising. Elke generatie wordt er geprofiteerd van heterosis.

**Voortgezette kruising**: ras/lijn A wordt gepaard met ras/lijn B en de nakomelingen (A*B) worden ouderdier voor een volgende generatie. Op deze manier ontstaat een nieuw ras of lijn (A*B). Ras/lijn A en ras/lijn B hoeven niet meer in stand gehouden te worden voor deze kruising. Er is een hybride ontstaan. Voorbeelden hiervan zijn, naast de commerciële varkens en kippen, ook te vinden in de schapen. Denk maar aan de Flevolander, de Swifter en de Noord-Hollander.

**Terugkruising**: ras/lijn A wordt éénmalig gekruist met ras/lijn B. Dit gebeurt vaak omdat ras/lijn B een bijzondere eigenschap bezit die ras/lijn A mist. De nakomelingen (A*B) worden weer gepaard met ras/lijn A en hun nakomelingen ook weer. Het gaat hierbij niet om de heterosis, maar om het inkruisen van de eigenschap van ras/lijn B in ras/lijn A.

**Verdringingskruising**: Wanneer een ras of lijn A niet zo goed is en een alternatief ras of lijn B beter is, dan kun je A langzaam vervangen door steeds te blijven kruisen met B totdat het aandeel van A heel klein is. Dit is bijvoorbeeld gebeurd met het Fries Hollandse melkvee, dat in veel gevallen verdrongen is door de Holstein Friesian.   


> ⚠️ In de praktijk zijn kruisingsschema’s alleen uitvoerbaar bij een strak management. En heel belangrijk om je te realiseren is dat je alleen kunt kruisen als je de zuivere lijnen/rassen hebt. Je zult dus ook populaties met zuivere lijnen/rassen moeten onderhouden. En dat is kostbaar. Het effect van heterosis, of het voordeel van selectie op verschillende en negatief gerelateerde kenmerken moet zo groot zijn dat ze opwegen tegen deze extra kosten.