---
title: "Registratieapparatuur"
canonical: "https://wiki.groenkennisnet.nl/space/lm01/20381807/Registratieapparatuur"
format: markdown
---
> Macro (anchor)




> Macro (toc)

## 3.19 Registratieapparatuur

Graag willen we naast de melkgift, bijvoorbeeld de hoeveelheid vet en eiwit meten, mastitis en slepende melkziekte tijdig ontdekken. We kunnen daarvoor inline metingen verrichten aan de melk. Inline meten betekent het meten in de melkstroom. Ook willen we mogelijk tochtigheid en dracht vaststellen via een progesteronmeting in de melkstroom. Dit zijn voorbeelden van handige ontwikkelingen die veehouders kunnen ondersteunen bij de verzorging van hun dieren.

Met de informatie die vrijkomt bij inline meting van melk ben je als veehouder een stap voor bij het opsporen van koeien die ziek of tochtig worden. Je kunt meer koeien managen met minder werk. Je kunt bij tijdig ingrijpen de melkproductie van de koe op peil houden. Dit vraagt van de veehouder wel een bijzondere manier van werken. Naast het attent zijn op koesignalen dient hij ook attent te zijn op computersignalen (zgn. attenties). Dat vraagt voor sommige veehouders een omslag. Er moet vertrouwen zijn dat de attenties juist zijn. Bovendien moet een veehouder weten wat het beste moment is om een behandeling toe te passen. Bijvoorbeeld: Geef je een behandeling als de geleidbaarheid van de melk een dag verhoogd is of als er na zeven dagen nog sprake is van verhoogde geleidbaarheid van de melk? Sensoren zijn nodig om tijdens het melken metingen te verrichten.

Automatische koeherkenning is noodzakelijk om goed gebruik te kunnen maken van voorgaande systemen. De koeien zullen een transponder moeten dragen.

In de melkstal of automatisch melksysteem (AMS) moet(-en) er herkennings-unit(s) aanwezig zijn. Dit kan per stand of met een doorloopherkenning. Bij een doorloopherkenning lopen de koeien aan het begin van de melkstal door een poortje waarin ze herkend worden.

> ℹ️ **Verdiepingslesstof:**  
> ℹ️ Wanneer een transponder is voorzien van passieve RFID (Radio Frequency Identification) wil dit zeggen dat deze transponder in feite niets uitvoert totdat deze signalen krijgt van een reader. In de melkveehouderijsector kan het hierbij dus gaan om een transponder welke aan de reader het koenummer geeft en het achterliggende systeem vervolgens de juiste hoeveelheid krachtvoer voor deze koe doseert De transponders met actieve RFID hebben een kleine batterij en kunnen naast dat ze net als passieve RFID een signaal afgeven bij uitlezen, ook zelf periodiek een signaal afgeven. Verder kan een actieve RFID transponder gekoppeld worden aan een sensor welke metingen verricht. In de melkveehouderijsector kan het hier gaan om een sensor voor activiteitsmeting welke de activiteit door kan geven aan de uitleesapparatuur, waarna de uitleesapparatuur de verkregen waarden kan vergelijken en vervolgens aangeeft of de koe tochtig is.

Om de gegevens van de metingen te verwerken en te registreren is een procescomputer nodig. De meetgegevens van de sensoren worden naar de procescomputer gestuurd. Afhankelijk van het systeem kan deze geschikt zijn voor de besturing van veel of weinig processen (krachtvoerverstrekking, melkmeting, geleidbaarheid, enz.). Bedieningspanelen en informatiepanelen worden gebruikt om de melker over de gegevens te informeren. Voorbeelden zijn: pc, pocket pc, handhelds enz Bij een Automatisch MelkSysteem (AMS) en Elektronische Melk Meting (EMM) is een internetverbinding is noodzakelijk Dit is ook handig en goedkoop met het online oplossen van problemen. 

Middels registratie apparatuur, de naam zegt het al, wordt iets geregistreerd, bij gehouden en zo nodig bewaard. Je kunt hierbij denken aan metingen, die automatisch tijdens of rond het melken verricht kunnen worden en die iets over de koe vertellen. Voorbeelden hiervan zijn:

- de melkgift
- de melktemperatuur
- de koeactiviteit
- het progesteron
- de melkgeleidbaarheid
- het celgetal
- bloed in de melk
- de melkkleur
- het enzym lactaat dehydrogenase (de uiergezondheid)
- het vet en eiwit
- de lactase
- ureum
- de energiebalans
- de herkauwactiviteiten
- het gewicht

| Registratieapparatuur | [Dairymaster](http://www.europedairysystems.com/) | [Delaval](http://du.delaval.nl/-/producten-en-systemen/melkwinning/) | [Fullwood](http://www.fullwood.nl/) | [GEA](http://www.westfalia.com/nl/nl) | [Boumatic](http://www.boumatic.com/language_dutch/index.htm) | [SAC](http://www.sac.eu/) | [Lely](http://www.lely.com/nl/home) | [KOM](http://www.stichtingkom.nl/) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |

Nadat een koe automatisch is herkend kunnen de sensoren metingen verrichten. Deze vormen de basis bij de beoordelen van onder andere:

1. de melkgift
2. de vruchtbaarheid
3. de uiergezondheid
4. de energiebalans (slepende melkziekte)

Bovenstaande beoordelingspunten worden hieronder nader uitgewerkt.

[Omhoog](#Omhoog)

### **3.19.1 De melkgift **

Met elektronische melkmeters kun je meteen zien hoeveel melk een koe heeft gegeven. Er zijn twee typen melkmeters te onderscheiden:

- **melkmeetglas met melkmeter**. Dit type melkmeter kom je tegen in een melkmachine met meetglazen en melktransportleiding. De melk wordt in het meetglas opgevangen en de hoeveelheid wordt elektronisch bepaald
- **doorstroommelkmeter**. Dit type melkmeter kom je tegen in een melkmachine met een melkleiding. De melk stroomt via de melkmeter direct in de melkleiding. Terwijl het door de melkmeter stroomt, wordt de hoeveelheid gemeten.

De melk kan hier onbelemmerd doorheen stromen. Er zijn geen bewegende delen in de meter aanwezig. 

![image](media://c16e0acd-cc31-4cd2-a4b6-85f95490a022)

*Figuur 1. Melkmeter met infraroodtechniek*

[Omhoog](#Omhoog)

### **3.19.2 De vruchtbaarheid**

Tochtigheid van dieren kan men met behulp van sensoren op verschillende manieren vaststellen:

**Temperatuurmeters**  
Uit onderzoek is gebleken dat je veel tochtige dieren met behulp van temperatuurmeting kunt signaleren. Tijdens de tochtigheid hebben koeien namelijk een verhoogde lichaamstemperatuur. Deze temperatuurmeters kunnen geplaatst worden:

- in de korte melkslang;
- in de melkklauw;
- in de lange melkslang.

![image](media://3806613c-9566-4ae3-80fd-6c5aec93a951)

*Figuur 2. Geleidbaarheids- en temperatuurmeting*

**Activiteitmeters**  
Tochtige dieren zijn actiever dan niet tochtige dieren. Door meting van de activiteit van de koeien kunnen veel tochtige dieren gesignaleerd worden. De activiteitmeter kan in de transponder van de koeherkenning geplaatst worden. De transponder kan bevestigd worden aan een poot of aan de hals van een koe. Met deze meting kan ook worden vast gesteld dat een koe veel te weinig beweegt en wellicht ziek gaat worden of pootproblemen heeft. Deze vorm van activiteitsmeting is zeer belangrijk bij het opsporen van te rustige dieren. 

![image](media://0d7e02ee-12cd-4203-8b80-3c4bcb2ee594)

*Figuur 3. Activiteitsmeter*

**Progesteronmeters**  
Tochtige koeien hebben een laag gehalte van progesteron in de melk. Tijdens de dracht is het gehalte van progesteron in de melk erg hoog. Progesteron is het drachtigheidshormoon. Als je tijdens het melken het progesterongehalte in de melk meet, kun je de vruchtbaarheid van de veestapel verbeteren. Met deze sensor zijn **tochtigheid** en het **inseminatiemoment** te bepalen, **dracht** vast te stellen en eventueel **cysten** op te sporen.

Als de betrouwbaarheid van deze progesteronmeting hoog genoeg is, is er misschien in de toekomst geen aparte drachtigheidscontrole meer nodig. Door het combineren van bijvoorbeeld gegevens uit de temperatuur- en activiteitenregistratie kan een groot gedeelte van de tochtige dieren gesignaleerd worden. Wil je een nog betrouwbaardere signalering van de tochtigheid dan moet je de progesteron in de melk inline gaan meten. 

[Omhoog](#Omhoog)

### **3.19.3 De uiergezondheid **

De uiergezondheid van de koeien kan op verschillende manieren m.b.v. sensoren vastgesteld worden:

- **Melkmeters**  
(elektronische melkmeters zijn hiervoor al behandeld) Een koe die mastitis heeft en dus ziek is, heeft een lagere melkgift.
- **Temperatuurmeters**  
(zie voorgaande) Een koe met uierontsteking is ziek en heeft een verhoogde melktemperatuur.
- **Geleidbaarheidmeters**  
Als het uierweefsel wordt aangetast, bevat de melk extra zouten wat leidt tot een verhoogde elektrische geleidbaarheid. Al in een zeer vroeg stadium van mastitis vindt er een verandering in samenstelling van de melk plaats. Let op: niet alle ontstekingen hebben tot gevolg dat het uierweefsel wordt aangetast. Het is mogelijk dat er nauwelijks een verhoogde geleidbaarheid wordt gemeten, terwijl het celgetal toch sterk verhoogd is. Afhankelijk van het doel kan de geleidbaarheid gemeten worden: per kwartier: met behulp van (sensoren)elektroden in de korte melkslang of in de klauw; van de mengmelk: met behulp van een sensor in de lange melkslang of in de melkmeter.
  *Figuur 4. Melkklauw met geleidbaarheidsmeting*
- **Kleur**  
Wanneer bijvoorbeeld de melk door uierontsteking waterig is, dan is de melk troebeler dus minder wit. Melk behoort wit te zijn. Een kleursensor kan worden gebruikt voor de opsporing van bloed en een afwijkende kleur van de melk.
- **Celgetal**  
Koeien met **subklinische mastitis** moeten nauwlettend in de gaten worden gehouden. **Inline** de cellen tellen in de melk is hiervoor belangrijk. Hiermee kan klinische mastitis snel worden opgespoord. Het celgetal van elke koe kan bij elke melking worden geanalyseerd. Het tellen van de cellen duurt enkele seconden. Het monster geeft het aantal cellen per milliliter melk weer. Als het celgetal wordt gemeten dan wordt er géén geleidbaarheid gemeten. Een **combinatie** **van** **afwijkingen** per koe in melkproductie, lactosegehalte (melksuiker), geleidbaarheid van de melk en/of celgetal, temperatuur van de melk en kleur van de melk kan een aanwijzing zijn voor mastitis. Een verhoging van het celgetal is niet hetzelfde als een verhoogde geleidbaarheid:
  - Het celgetal geeft het aantal afweercellen (witte bloedlichaampjes) in de melk aan. Het celgetal zal bij een ontsteking toenemen doordat de koe dan extra afweercellen aanmaakt.
  - Een verhoogde geleidbaarheid geeft aan dat er meer opgeloste zouten in de melk zitten.

**Uiergezondheid**  
Het meten van het enzym Lactaat Dehydrogenase (LDH) is een nieuwe ontwikkeling. LDH komt vrij bij het ontstaan van een infectie in de uier. Hierdoor kan een veehouder al een mastitisgeval vinden voordat er klinische verschijnselen optreden. Blijft de LDH-waarde bij meerdere metingen te hoog, dan is behandeling van mastitis vereist. Als de LDH-waarde wordt gemeten dan worden er geen andere metingen naar de uiergezondheid gedaan.

[Omhoog](#Omhoog)

### **3.19.4 De energiebalans**

Slepende melkziekte ontstaat door een tekort aan energie in het rantsoen. De koe breekt dan versneld haar lichaamsvet af. Dit komt vooral voor in het begin van de lactatieperiode. De koe geeft te veel melk in verhouding tot wat zij opneemt aan voer. Oorzaak kan zijn dat de koe te weinig of te slecht voer krijgt of doordat de koe te weinig eetlust heeft.

**Slepende melkziekte** kan men in beeld brengen door: de herkauwactiviteit te meten. Zijn de herkauwactiviteiten van een koe te laag (**60 herkauwslagen per herkauwbrok** is wenselijk) dan kan dit duiden op slepende melk ziekte. het gewicht van een koe te volgen. Vermagert een koe te snel dan kan dit duiden op slepende melk ziekte. vet - en eiwitmeting. Met een online vet - en eiwitmeting is het mogelijk slepende melkziekte op te sporen.

Als het gemeten vet - en eiwit gehalte te ver uit elkaar liggen (meer dan 1,25 %) kan dit wijzen op slepende melkziekte. Door gemeten vet - en eiwit te combineren met de productie en het lactatiestadium kunnen er attenties komen voor slepende melkziekte.

**Ureumgehalte** in de melk is een maat voor de stikstofbenutting in het rantsoen. Een laag ureumniveau geeft aan dat er te weinig eiwit in het voer zit. Een hoog ureumniveau geeft aan dat er juist te veel eiwit in het voer zit of dat er te weinig energie in het rantsoen zit.

Op het gebied van de energiebalans kan ureum en **Bètaydroxide boterzuur** (BHB) worden gemeten. Samen kunnen ze een signaal zijn van slepende melkziekte. Door de BHB-waarde te combineren met de productie en het lactatiestadium kunnen er attenties komen voor slepende melkziekte. Enkele voordelen van het sneller onderkennen van problemen bij de individuele koeien zijn:

1. vroegtijdig behandelen verhoogt de genezingskans
2. het vervangingspercentage zal dalen
3. de opbrengsten zullen stijgen
4. de behandelkosten zullen dalen.

[Omhoog](#Omhoog)