---
title: "6.1 Data en berekeningswijze"
canonical: "https://wiki.groenkennisnet.nl/space/kpikll/529661953/6.1%20Data%20en%20berekeningswijze"
format: markdown
---
## Berekeningswijze en bestaande rekeninstrumenten

### Afbakening van het energiesysteem 

Het energiesysteem op een agrarisch bedrijf bestaat grofweg uit vier onderdelen die gezamenlijk het energiesysteem bepalen. Het energiesysteem op een landbouwbedrijf verder toegelicht: 

- *energieproductie*  
De productie van hernieuwbare energie. Dit kan in meerdere vormen en tevens gelijktijdig. Mest-/covergisting met een WKK (Warmte-kracht-koppeling) geeft naast elektriciteit ook warmte. In de toekomst kan dit ook spelen bij waterstofproductie op het bedrijf, waarbij naast waterstof ook warmte wordt geproduceerd. In de afstemming van energievraag en -aanbod op het bedrijf zijn flexibele energieproductiemiddelen wenselijk.
- *energievraag*  
De behoefte aan energie voor werkzaamheden en bewerkingen op het agrarisch bedrijf. De plaats of handeling op het bedrijf bepaalt de benodigde energievorm. Op het veld is diesel de meest gebruikelijke energievorm. Op en rond het erf is dit elektriciteit. In de afstemming van energievraag en - aanbod op het bedrijf zijn flexibele energievragers wenselijk.
- *energieopslag*  
Elektriciteit, warmte, diesel, biogas en waterstof kunnen alle op het bedrijf worden opgeslagen. De energieopslag speelt een rol in de balancering van energie op het agrarisch bedrijf, als vraag en aanbod van energie wat betreft tijd, plaats en omvang niet met elkaar overeenkomen.
- *energienetwerk*  
Het netwerk is relevant voor elektriciteit en aardgas. Alle landbouwbedrijven zijn aangesloten op het elektriciteits- en aardgasnet. Dit energienetwerk speelt een rol in de balancering van energie voor elektriciteit en/of aardgas, groengas (bij vergisting) en mogelijk op termijn ook waterstofgas op het agrarisch bedrijf. Het netwerk speelt niet bij energiebronnen als diesel, LPG of benzine.

![image-20260604-190119.png](media://de69979c-a990-4c46-bbd7-e2d04da6432d)


Dit energiesysteem is gehanteerd als basis voor de uitwerking van de KPI Energie. 

In de ontwikkeling waren meetbaarheid en voorkomen van dubbeltelling speerpunten. De focus ligt daarom op energiestromen die in rekening worden gebracht aan het bedrijf of aan het bedrijf vergoed. Hierbij gaat het om energie die geleverd aan en ingekocht wordt door het bedrijf of verkocht door het bedrijf. Intern gebruik van energie wordt niet direct meegenomen. Intern gebruik van energie geeft een risico op dubbeltelling en kan ook energiestromen betreffen die niet gemeten worden, zoals bij het gebruik van restwarmte

### Randvoorwaarden en afbakening voor de berekening 

Ter bepaling van de vraag welk energieverbruik en - productie wordt meegerekend is een afbakening noodzakelijk. Voor huidige KPI’s is de afbakening op basis van vier randvoorwaarden bepaald: 

1. Alles ‘achter’ de energiemeter wordt meegenomen. Het energieverbruik is direct gerelateerd aan de uitvoering van de bedrijfsactiviteiten. De energieproductie is hier onderdeel van en loop via de energiemeter/-rekening van het bedrijf.
2. Er wordt gehanteerd dat energieverbruik en met name het energieproductiemiddel onderdeel vormt van en eigendom is van het bedrijf. Dit betekent concreet dat het energieverbruik en de energieproductie bij verkoop of overdracht van het bedrijf overgaat naar de nieuwe eigenaar. Het bedrijfs- of productiemiddel is onlosmakelijk onderdeel van het bedrijf.
3. Energieverliezen worden niet meegerekend. Dit geldt bijvoorbeeld voor warmte bij vergisting. Wanneer de warmte wordt ingezet op het bedrijf om aardgas te besparen, wordt deze meegerekend door lagere inkoop aardgas. Wanneer de warmte verloren gaat, wordt deze niet meegerekend.
4. De energie is meetbaar. In relatie tot punt 3 geldt dat alle energie, verbruik en productie, meetbaar is. Elektriciteitsproductie en -verbruik wordt veelal direct via de elektriciteitsmeter gemeten en verrekend. De geleverde en afgenomen elektriciteit wordt in beide gevallen betaald, dan wel vergoed. Voor aardgas, diesel en propaan geldt dat via gasmeters en facturen de hoeveelheden zijn gegeven. Op basis van deze facturen is veelal vermeld of het een hernieuwbaar energievorm betreft.

### Berekeningswijze KPI Energie 

In de berekening wordt per jaar het totale energieverbruik (diesel, aardgas, etc.) en de totale energieproductie per jaar omgerekend tot eenzelfde eenheden, namelijk tot MegaJoule (MJ). De omrekening van energiebron naar eenheid in MegaJoule kent een aantal externe bronnen. Eén van de bronnen voor de omrekening is de Kringloopwijzer. De gegevens die niet in de Kringloopwijzer (Van Dijk et al., 2022) beschikbaar zijn, zijn overgenomen uit [CO2-emissiefactoren.nl](http://CO2-emissiefactoren.nl) (lijst 2023) of de lijst Nederlandse Energiedragers (RVO, 2023). 

In de onderstaande berekeningen wordt alleen ingekochte en geleverde/verkochte energie meegenomen, omdat voorlopig alleen gegevens ‘achter de energiemeter’ zijn opgenomen (zie randvoorwaarde 1 hierboven). 

De berekening is vervolgens: 

Energiebalans = totale energieproductie (geleverd/verkocht) / totale energieverbruik (gebruikt/ingekocht). 

Wanneer een bedrijf meer duurzame energie produceert dan het aan energie verbruikt ligt het percentage hoger dan 100% en is het bedrijf hiermee netto energieleverancier. 

Opmerking: wanneer eigen opgewekte energie wordt verbruikt, daalt de ingekochte energie. Hiermee wordt indirect het gebruik van eigen opgewekte energie meegenomen, maar wel zonder het risico op dubbeltelling. 

Voor hernieuwbare energieproductie wordt hetzelfde gedaan, de omrekening naar MJ. De omrekening voor de energiebalans is daarvan de basis. De berekening is vervolgens: 

Aandeel hernieuwbaar = hernieuwbare energieverbruik (gebruikt/ingekocht)/totale energieverbruik (gebruikt/ingekocht) 

Het maximale percentage is 100%, wat betekent dat alle ingekochte energie die verbruikt wordt volledig hernieuwbaar is.

 Opmerking: hier geldt dat eigen opwerk verondersteld wordt altijd hernieuwbare energie te zijn en is daarom buiten deze berekening houden.

### Voorbeeldberekeningen 

Voor dit voorbeeld van een akkerbouwbedrijf is de energiebalans 900.000 MJ/670.000 MJ = 134%. Het voorbeeldbedrijf is hiermee nettoproducent van energie. 

Wanneer we ditzelfde voorbeeldakkerbouwbedrijf als uitgangpunt nemen voor het aandeel hernieuwbare energie, geeft dit het volgende beeld. Een agrarisch bedrijf kan energievormen hernieuwbaar inkopen, zoals bijvoorbeeld groene (stroom) elektriciteit en HVO100- diesel. Dit kan voor alle elektriciteit of diesel, maar ook voor slechts een deel. Bij het onderstaande voorbeeldakkerbouwbedrijf heeft dit een contract voor inkoop van groene elektriciteit. Ook wordt een deel van de diesel als HVO-100 diesel ingekocht. Het aardgas is reguliere/fossiele inkoop.

![image-20260430-133755.png](media://368881c3-f8eb-4b2d-a5d6-15a94383b1f9)

![image-20260430-133822.png](media://6febe189-1135-426c-bdab-eafae792c486)

Voor het voorbeeldakkerbouwbedrijf is het aandeel hernieuwbare energie 540.000 MJ/670.000 MJ = 81%. De elektriciteit wordt als groene stroom ingekocht. Een deel van de diesel wordt als HVO-100 ingekocht. Samen vormt dit 81% van het totale jaarlijkse energieverbruik van het bedrijf.

### Bestaande rekeninstrumenten 

Voor de KPI Energie is in het KPI-K-project een rekentool opgesteld die adviseurs kunnen gebruiken om energiestromen in te voeren. De bovenstaande berekeningen zijn hierin opgenomen. Na invoer volgt een score in procenten per onderdeel. Er zijn verschillende kengetallen in oploop voor de omrekening naar MegaJoule. De rekentool zorgt ervoor dat de omrekening van liter diesel of kWh elektriciteit naar MegaJoule (MJ) gelijk is per bedrijf. De gehanteerde kengetallen in de rekentool zijn afgestemd met de KringloopWijzer. Daarmee wordt ook binnen de KPI-K-systematiek naar eenheid gestreefd. De gehanteerde kengetallen zijn zichtbaar in de rekentool opgenomen, inclusief de literatuurbronnen van de kengetallen.

## Benodigde data en bronnen, inclusief bestaande datasystemen 

De KPI Energie vereist dat de agrarisch ondernemer inzicht heeft in het energieverbruik en -productie op jaarbasis. Met name het energieverbruik kan uit verschillende facturen per jaar bestaan. Het jaarverbruik dan wel jaarproductie, van alle energiedragers wordt opgevraagd. Zoals het verbruik van diesel, aardgas, propaan en elektriciteit en daarnaast de productie aan bijvoorbeeld elektriciteit uit zonnepanelen of windturbines. De genoemde KPI Energie-rekentool maakt het mogelijk voor verschillende energiebronnen (diesel, propaan, elektriciteit) een omrekening te kunnen doen naar MegaJoule. De energiebronnen worden ingevoerd op basis van gebruikelijke eenheden, zoals liter, m<sup>3</sup> en kWh per jaar en automatisch omgerekend naar MJ. De meest voorkomende energiebronnen zijn opgenomen als keuze in de rekentool. Bijkomend voordeel van de rekentool is dat direct een resultaat gegeven is na invoer.