---
title: "2.2 Handelingsperspectief en samenhang"
canonical: "https://wiki.groenkennisnet.nl/space/kpikll/518324328/2.2%20Handelingsperspectief%20en%20samenhang"
format: markdown
---
## Handelingsperspectief

De ammoniakemissie wordt altijd berekend als het product van een hoeveelheid stikstof en een emissiefactor. Maatregelen grijpen in op de hoeveelheid stikstof of op de emissiefactor. Voorbeelden van maatregelen die ingrijpen op de hoeveelheid zijn een lagere veebezetting, een lagere aanvoer van kunstmest, eiwitarmer voeren of het verlagen van de jongveebezetting. Maatregelen die de emissiefactor beïnvloeden zijn bijvoorbeeld emissiearme stal of meer weiden. Maatregelen die gericht zijn op het verlagen van de emissie uit stal & opslag werken ook door naar de veldemissies en de totale bedrijfsemissies. Eiwitarmer voeren verlaagt de stikstofuitscheiding in de stal waardoor de emissie uit de stal lager wordt, maar ook de veldemissie bij mesttoediening (figuur 3.2). In de praktijk is er een breed scala aan strategieën beschikbaar om efficiënt en doelgericht te sturen op bijvoorbeeld stikstofbenutting en reductie ammoniakverliezen. Het gaat daarbij om kennisintensieve bemestingsstrategieën en het kunnen combineren van deze kennis met optimale ziektebestrijding, zodat de gewasontwikkeling niet wordt belemmerd. Ook de ontwikkeling van het wortelstelsel speelt hierin een cruciale rol, omdat deze bepaalt hoe efficiënt een plant voedingsstoffen kan opnemen. Daarnaast is het essentieel om bewust om te gaan met gewasresten, gebruik te maken van precisiebemesting, en oog te hebben voor timing en afstemming op weersomstandigheden.

![Slide2.jpg](media://00c2eb5c-154b-45e4-b2f0-61383bc7b8ca)

![image-20260423-115904.png](media://41a69a85-7b59-4a66-9a55-a63e7548d803)

![image-20260423-120011.png](media://b5cec05b-f576-49c1-918f-bb622477947a)

## Neveneffecten 

Verlaging van de ammoniakemissie draagt bij aan verlaging van de stikstofdepositie op gevoelige natuur en leidt zo tot verbetering van de biodiversiteit. Daarnaast is het mogelijk dat maatregelen die gericht zijn op het verlagen van de totale stikstofaanvoer positief bijdragen aan het verlagen van stikstofverliezen via andere routes (N<sub>2</sub>O, NO<sub>3</sub>). Dat heeft een positief effect op doelen voor schaarse bronnen, klimaat en water. Verlagen van de ammoniakemissie via het verlagen van het eiwitgehalte van het rantsoen kan tot lagere voerkosten of mestafzetkosten leiden. Daarnaast zijn besparingen mogelijk op de aankoop van kunstmest. Verlagen van de ammoniakemissie leidt ertoe dat er meer werkzame stikstof beschikbaar is voor de plant. Conform goede landbouwpraktijk wordt de aanvoer uit (kunst)mest verlaagd. Indien dat niet gebeurt, neemt het risico op hogere stikstofverliezen naar lucht (N<sub>2</sub> en N<sub>2</sub>O) of water (NO<sub>3</sub>) toe. Het onderwerken van mest verlaagt weliswaar de ammoniakverliezen maar leidt tot hogere verliezen via lachgas en luchtstikstof. Investering in emissie verlagende technieken kan gepaard gaan met hogere financiële lasten en kan meer tijd in beslag nemen. Verlagen van de stikstofaanvoer kan tot productieverlies leiden van ruwvoer of melk.