--- title: "2.8 Verder lezen" canonical: "https://wiki.groenkennisnet.nl/space/kpikll/518160404/2.8%20Verder%20lezen" format: markdown --- - Bijlagerapport Ammoniak [https://edepot.wur.nl/710964](https://edepot.wur.nl/710964) - Meer achtergronden bij de KPI-kernset kunt u vinden in het hoofdrapport [‘De integrale kernset duurzame landbouw’](https://edepot.wur.nl/711205) - KLW rekenregels 2023: [https://edepot.wur.nl/643089](https://edepot.wur.nl/643089) - Documentation NBA_on Farmlevel (In voorbereiding) - NEMA methoden: [https://www.wur.nl/nl/show/methodology-for-estimating-emissions-from-agriculture-in-the-netherlands.-calculations-for-ch4-nh3-n2o-nox-nmvoc-pm10-pm2.5-and-co2-using-the-national-emission-model-for-agriculture-nema-update-2021-rivm-report-2021-0008.htm](https://www.wur.nl/nl/show/methodology-for-estimating-emissions-from-agriculture-in-the-netherlands.-calculations-for-ch4-nh3-n2o-nox-nmvoc-pm10-pm2.5-and-co2-using-the-national-emission-model-for-agriculture-nema-update-2021-rivm-report-2021-0008.htm) - Dossier Stikstof (WUR) [https://www.wur.nl/nl/show/stikstof-1.htm](https://www.wur.nl/nl/show/stikstof-1.htm) ## Literatuur CLO (2025). Herkomst stikstofdepositie, 2023 (indicator 0507, versie 15, 18 februari 2025), [www.clo.nl](http://www.clo.nl). Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), Den Haag; PBL Planbureau voor de Leefomgeving, Den Haag; RIVM Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, Bilthoven; en Wageningen University & Research, Wageningen. Ruijter, F.J. de, J.F.M. Huijsmans, M.C. van Zanten, W.A.H. Asman en W.A.J. van Pul, 2013. Ammonia emissions from standing crops and crop residues. Contribution to total ammonia emissions in the Netherlands. Report, 535. [https://edepot.wur.nl/290558](https://edepot.wur.nl/290558) Erisman, J.W., W. de Vries, H. Kros, O. Oenema, L. van der Eerden, H. van Zeijts en S. Smeulders. An outlook for a national integrated nitrogen policy (2001) Environmental Science and Policy, 4 (2- 3), pp. 87-95. [https://doi.org/10.1016/S1462-](https://doi.org/10.1016/S1462-) 9011(00)00116-7 Gerritsen, S. en W. van Dijk. Documentation NBA_on Farmlevel (In voorbereiding) Gies, E., T. Cals, P. Groenendijk, H. Kros, T. Hermans, J.P. Lesschen, L. Renaud, G. Velthof en J.-C. Voogd, 2023. Scenariostudie naar doelen en doelrealisatie in het kader van het Nationaal Programma Landelijk Gebied; Een integrale verkenning van regionale water-, klimaat- en stikstofdoelen en maatregelen in de landbouw. Wageningen, Wageningen Environmental Research, Rapport 3236. 112 blz.; 25 fig.; 6 tab.; 42 ref. [https://doi.org/10.18174/587289](https://doi.org/10.18174/587289) Hazelhorst, S.B., C.W.M. van der Maas en P. Romeijn, 2024. Effect van nieuwe inzichten op het bereiken van de NPLG stikstofdoelen. RIVM. [https://open.overheid.nl/documenten/95304b69-](https://open.overheid.nl/documenten/95304b69-) 4d17-4155-a458-e0ddbf54a462/file Informatiepunt Leefomgeving. Internationale regelgeving voor soorten- en gebiedsbescherming [https://iplo.nl/thema/natuur/beschermingsoorten/internationale-regelgeving-soorten/](https://iplo.nl/thema/natuur/beschermingsoorten/internationale-regelgeving-soorten/) Migchels, G., J. Reijs, E. de Kool, M. de Haan en J. Jager, 2025. Technisch reductiepotentieel voor ammoniak, methaan en lachgas in de melkveehouderij. (Rapport / Wageningen Livestock Research; No. 1589). Wageningen Livestock Research. [https://doi.org/10.18174/700357](https://doi.org/10.18174/700357) PBL, 2005. Reflectie op MCEN-maatregelenpakket spoor 2. Toelichting bij de PowerPoint-presentatie. [https://www.pbl.nl/system/files/document/2025-](https://www.pbl.nl/system/files/document/2025-) 08/pbl-2025-Reflectie-op-MCEN-maatregelenpakketspoor-2-PBL-WUR-Deltares-RIVM-5923.pdf Reijs, A., A. Beldman, M. de Haan, A. Evers, G. Doornewaard en I. Vermeij, 2021. Perspectief voor het verlagen van NH3-emissie uit de Nederlandse melkveehouderij; Verkenning van reductiepotentieel en economische impact op sectorniveau op basis van integrale doorrekening maatregelen op 8 representatieve melkveebedrijven. Wageningen, Wageningen Economic Research, Rapport 2021-052. 90 blz.; 1 fig.; 18 tab.; 52 ref. [https://edepot.wur.nl/546112](https://edepot.wur.nl/546112) Reijs, J., C. Dekker en G. Doornewaard, 2024. Functionele eenheid KPI’s ammoniak bij doelsturing op bedrijfsniveau: Systematische analyse van vooren nadelen van verschillende opties in de veehouderij (melkvee, varkens en pluimvee) en akkerbouw. (Rapport / Wageningen Social & Economic Research; No. 2025-043). Wageningen University & Research. [https://doi.org/10.18174/680679](https://doi.org/10.18174/680679) Ros, G.H., W. de Vries, R. Jongeneel en M. van Ittersum, 2023. Gebieds-en bedrijfsgerichte handelingsperspectieven voor een duurzame landbouw in Nederland. Wageningen University & Research. [https://edepot.wur.nl/630025](https://edepot.wur.nl/630025) Ros, G.H., H. Kager, G. Boom en W. de Vries, 2025. Verkenning effecten landbouwinnovaties. Potentieel van landbouwinnovaties om emissies van ammoniak en broeikasgassen naar de lucht en verliezen van nutriënten naar het water te verlagen. Wageningen, Wageningen Universiteit, Rapport 2024.159; 78 blz.; 1 fig.; 12 tab.; 103 ref. [https://doi.org/10.18174/684600](https://doi.org/10.18174/684600) RIVM, 2025. Emissies en deposities uit zones rondom Natura 2000-gebieden. [https://www.rivm.nl/bibliotheek/rapporten/KN-2025-](https://www.rivm.nl/bibliotheek/rapporten/KN-2025-) 0016.pdf RIVM, Stikstofdepositie [https://www.rivm.nl/stikstof/stikstofdepositie](https://www.rivm.nl/stikstof/stikstofdepositie) Schröder, J.J., H.F.M. Aarts, M.J.C. de Bode, W. van Dijk, J.C. van Middelkoop, M.H.A. de Haan, R.L.M. Schils, G.L. Velthof en W.J. Willems, 2004. Gebruiksnormen bij verschillende en milieukundige uitgangspunten. Plant Research International, rapport nr. 79. [https://edepot.wur.nl/22729](https://edepot.wur.nl/22729) Startnotitie NPLG [https://open.overheid.nl/documenten/ronlacce623cec92ed81c4a6253f9c0cf2015e0942bb/pdf](https://open.overheid.nl/documenten/ronlacce623cec92ed81c4a6253f9c0cf2015e0942bb/pdf) Bruggen, C. van, A. Bannink, A. Bleeker, D. Bussink, H. van Dooren, C. Groenestein … en T.C. van der Zee, 2023. Emissies Naar Lucht Uit de Landbouw Berekend met NEMA voor 1990– 2021. Wettelijke Onderzoekstaken Natuur & Milieu: Wageningen, The Netherlands. [https://legacy.emissieregistratie.nl/erpubliek/documenten/02%20Landbouwemissies/2023%20(Van%20 Bruggen,%20et%20al.)%20Emissies%20naar%20luc ht%20uit%20de%20landbouw%20berekend%20met %20NEMA%201990-2021.pdf](https://legacy.emissieregistratie.nl/erpubliek/docum) Zee, T. van der, A. Bannink, C. van Bruggen, K. Groenestein, J. Huijsmans, J. van der Kolk … en J. Vonk, 2021. Methodology for estimating emissions from agriculture in the Netherlands. Calculations for CH4, NH3, N2O, NOx, NMVOC, PM10, PM2. 5 and CO2 using the National Emission Model for Agriculture (NEMA)–Update 2021. [https://www.wur.nl/nl/show/methodology-forestimating-emissions-from-agriculture-in-thenetherlands.-calculations-for-ch4-nh3-n2o-noxnmvoc-pm10-pm2.5-and-co2-using-the-nationalemission-model-for-agriculture-nema-update-2021- rivm-report-2021-0008.htm](https://www.wur.nl/nl/show/methodology-forestimating-emissions-from-agriculture-in-thenetherlands.-calculations-for-ch4-nh3-n2o-noxnmvoc-pm10-pm2.5-and-co2-using-the-nationalemission-model-for-agriculture-nema-update-2021-) Dijk, W. van, J.A. de Boer, R.L.M. Schils, M.H.A. de Haan, P. Mostert, J. Oenema en J. Verloop, 2023. Rekenregels van de KringloopWijzer 2023; Achtergronden van BEX, BEA, BEN, BEP en BEC: actualisatie van de 2022-versie. Wageningen Research, Rapport WPR-1279. 173 blz.; 10 fig.; 56 tab.; 103 ref. [https://edepot.wur.nl/643089](https://edepot.wur.nl/643089) Doorn, A. van, J.W. Erisman, D. Melman, N. van Eekeren, J.P. Lesschen, T. Visser en H. Blanken, 2019. Drempel- en streefwaarden voor de KPI’s van de Biodiversiteitsmonitor melkveehouderij; Normeren vanuit de ecologie. Wageningen, Wageningen Environmental Research, Rapport WENR 2968. 76 blz.; 7 fig.; 6 tab.; 76 ref. [https://edepot.wur.nl/505122](https://edepot.wur.nl/505122) Doorn, A. van, W. Geertsema, J. Dekker, J. Lommen, B. Luske en J. de Jong, 2025. Concretisering Natuurinclusieve landbouw; Ambitieniveaus in woorden en cijfers voor melkveehouderij en akkerbouw. Wageningen, Wageningen Environmental Research, Rapport 3435, 2025-6560-LbD. 58 blz.; 2 fig.; 6 tab.; 50 ref. [https://edepot.wur.nl/692856](https://edepot.wur.nl/692856) Verloop, K., T. Verhoeff, J. Oenema, I. Hoving, B. Meerkerk, J. Huijsmans, G. Migchels, M. de Haan en N. van Eekeren, 2018. Minder ammoniakemissie uit de melkveehouderij in het veenweidegebied; 25% reductie een haalbaar doel. Wageningen Livestock Research, rapport 1129. [https://edepot.wur.nl/462888](https://edepot.wur.nl/462888) Vonk, J., E.J.M.M. Arets, A. Bannink, C. van Bruggen, C.M. Groenestein, J.F.M. Huijsmans, L.A. Lagerwerf, H.H. Luesink, M.B.H. Ros, M.J. Schelhaas, T. van der Zee en G.L. Velthof, 2020. Referentieraming van emissies naar de lucht uit landbouw en landgebruik tot 2030, met doorkijk naar 2035. Achtergronddocument bij de Klimaat- en Energieverkenning 2020. Wageningen Livestock Research, Rapport 1278. [https://edepot.wur.nl/533503](https://edepot.wur.nl/533503) Wageningen UR. Dossier Stikstof. [https://www.wur.nl/nl/onderzoekresultaten/dossiers/dossier/stikstof-1.htm](https://www.wur.nl/nl/onderzoekresultaten/dossiers/dossier/stikstof-1.htm) Wamelink, W., H. van Dobben, F. van der Zee, A. van Hinsberg en R. Bobbink, 2023. Overzicht van kritische depositiewaarden voor stikstof, toegepast op habitattypen en leefgebieden van Natura 2000: Herziening 2023. (Rapport / Wageningen Environmental Research; No. 3272). Wageningen Environmental Research. [https://doi.org/10.18174/633179](https://doi.org/10.18174/633179)