--- title: "1 - Stikstofoverschot" canonical: "https://wiki.groenkennisnet.nl/space/kpikll/34603424/1%20-%20Stikstofoverschot" format: markdown --- > ℹ️ ## Definitie KPI > ℹ️ > ℹ️ Het stikstof (N)-bodemoverschot is gedefinieerd als het verschil tussen enerzijds de aanvoer van N naar de bodem via meststoffen, weidemest (melkveehouderij), depositie, biologische binding door vlinderbloemige gewassen en veenmineralisatie en anderzijds de afvoer van N van de bodem (met geoogst gewasproduct en de ammoniak-N-emissie bij toediening van meststoffen en uit gewas-resten). Het N-bodemoverschot wordt uitgedrukt in kg per ha bedrijfsareaal. Verbetering op de KPI kan plaatsvinden via verlaging van de N-aanvoer met meststoffen (met zo veel mogelijk behoud van gewasopbrengst). Daarnaast is beïnvloeding ook mogelijk via een goede gewasopbrengst door verbetering van de groeicondities (onder andere pH, andere nutriënten dan N, water, gewasbescherming) en aanpassing van het bouwplan. ## Relatie KPI tot doelen  Het belangrijkste doel waaraan deze KPI is gelieerd is de verbetering van de waterkwaliteit, met name die van grondwater. Daarnaast kan de KPI via neveneffecten ook invloed hebben op andere doelen zoals vermindering van emissies van broeikasgassen en ammoniak, aanvoer van organische stof, schaarse grondstoffen en verbetering van biodiversiteit. De neveneffecten worden besproken in [1.2 Impact en handelingsperspectief](https://wiki-groenkennisnet.atlassian.net/wiki/spaces/kpikll/pages/518651908).  ### Waterkwaliteit  Voor de bescherming van de waterkwaliteit zijn er verschillende richtlijnen. Sinds 1991 is de Europese Nitraatrichtlijn (Council Directive 91/676/EEC)1 van kracht die als doel heeft de waterverontreiniging die wordt veroorzaakt of teweeggebracht door nitraten uit agrarische bronnen te verminderen en verdere verontreiniging te voorkomen. Voor N geldt dat er zich maximaal 50 mg nitraat per liter (= 11,3 mg nitraat-N per liter) in het uitspoelwater mag bevinden, en dat het nitraatgehalte in het grondwaterlichaam niet mag stijgen. Daarnaast is er de Kaderrichtlijn Water (KRW)2 die in 2000 in werking is getreden. Deze heeft als doel te komen tot een ‘goede ecologische toestand’ van zowel oppervlaktewateren als grondwater. De KRW heeft een bredere insteek dan de Nitraatrichtlijn, die integraal onderdeel is van de KRW. Voor oppervlaktewater is een goede ecologische toestand in het groeiseizoen (de zomer) sturend. Nutriëntengehalten, waaronder N en fosfor (P), zijn daarin niet leidend, maar zijn ondersteunende indicatoren3 (Moria et al, 2023).  Het N-bodemoverschot kan worden gezien als afgeleide indicator voor potentiële N-verliezen naar het grond- en oppervlaktewater. Afhankelijk van de situatie gaat slechts een deel van het N-bodemoverschot verloren naar het water. Welk deel verloren gaat naar het water is afhankelijk van onder andere het grondgebruik (grasland of bouwland), de grondsoort en de grondwaterstand (Brussée et al., 2024), dan wel de aanwezigheid van drains en bufferstroken evenals de juiste bemestings-praktijk. Het risico van stikstofuitspoeling is hoger op bouwland dan op grasland, neemt doorgaans toe in de volgorde veen- klei – nat zand, löss en droog zand en neemt toe naarmate de grondwaterstand dieper is. Deze verschillen zijn een gevolg van verschillen in denitrificatie, de omzetting van nitraat-N in gasvormige verbindingen. ## Meer over deze KPI > Macro (pagetree) 1 [EUR-Lex - 01991L0676-20081211 - EN - EUR-Lex](https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/1991/676/2008-12-11/eng)  2 [KRW Impulsprogramma](https://iplo.nl/thema/water/oppervlaktewater/kaderrichtlijn-water/uitvoering-kaderrichtlijn-water/krw-impulsprogramma/) 3 Nutriëntenconcentraties zijn niet leidend voor de beoordeling van de waterkwaliteit; beide zijn ondersteunende parameters voor de ecologie. Waar relevant hebben waterschappen richtinggevende concentraties (soms normen genoemd) opgesteld die als early warning parameter functioneren. Voor N-totaal liggen de richtinggevende concentraties voor de verschillende KRW-waterlichamen in de range van 2-4 mg totaal-N per liter. Bij oppervlaktewater gaat het niet alleen om nitraat-N, maar ook om ammonium-N en opgelost organische N.