--- title: "3 - Fosfaatoverschot" canonical: "https://wiki.groenkennisnet.nl/space/kpikll/34570621/3%20-%20Fosfaatoverschot" format: markdown --- > ℹ️ ## Definitie KPI > ℹ️ > ℹ️ Het fosfaat (P)-bodemoverschot is gedefinieerd als het verschil tussen enerzijds de aanvoer van P naar de bodem via meststoffen, weidemest (melkveehouderij) en depositie en anderzijds de afvoer van P via geoogst gewasproduct. Het P-bodemoverschot wordt uitgedrukt in kg P2O5 per ha bedrijfsareaal. Omdat er bij P geen gasvormige verliezen plaatsvinden, is het P-bodemoverschot gelijk aan het P-bedrijfsoverschot. Sturing op de KPI vindt vooral plaats via verlaging van de P-aanvoer uit meststoffen (met zo veel mogelijk behoud van opbrengst). Daarnaast is beïnvloeding ook mogelijk via goede gewasopbrengst door verbetering van groeicondities (onder andere pH, andere nutriënten dan P, water, gewasbescherming) en aanpassing van het bouwplan ## Relatie KPI tot doelen Het belangrijkste doel waaraan deze KPI is gelieerd is de verbetering van de waterkwaliteit. Daarnaast kan de KPI via neveneffecten ook invloed hebben op andere doelen zoals aanvoer van organische stof, vermindering van gebruik van schaarse grondstoffen, verbetering van biodiversiteit en bodemkwaliteit en in beperkte mate vermindering van emissies van broeikasgassen. De neveneffecten worden besproken in [3.2 Impact en handelingsperspectief](https://wiki-groenkennisnet.atlassian.net/wiki/spaces/kpikll/pages/517931076). ### Waterkwaliteit Voor de bescherming van de waterkwaliteit zijn er verschillende richtlijnen. Voor P is vooral de Kaderrichtlijn Water (KRW)[1](https://wiki-groenkennisnet.atlassian.net/wiki/spaces/kpikll/pages/34570621/3+-+Fosfaatoverschot#1--KRW-Impulsprogramma) van belang. Deze is in 2000 in werking is getreden. Deze heeft als doel te komen tot een “goede ecologische toestand” van zowel oppervlaktewateren als grondwater. Voor P is met name de toestand van het oppervlaktewater van belang. Hierbij is een goede ecologische toestand in het groeiseizoen (de zomer) sturend. Nutriëntrengehalten, w.o. stikstof (N) en P, zijn daarin niet leidend, maar zijn ondersteunende indicatoren (Moria et al., 2023).[2](https://wiki-groenkennisnet.atlassian.net/wiki/spaces/kpikll/pages/34570621/3+-+Fosfaatoverschot#2-Een-goede-waterkwaliteit-is-het-resultaat-van-een-ecologisch-robuust-systeem-dat-wordt-gekenmerkt-door-een-verscheidenheid-aan-soorten-en-groeivormen-van-planten-en-dieren-in-en-om-de-watergang-en-dat-bestand-is-tegen-veranderingen-en-drukken%2C-zoals-begrazing-en-peilfluctuaties.-Deze-hangt-mede-af-van-acht-zogenoemde-sleutelfactoren%2C-waarbij-de-belasting-van-het-oppervlaktewater-met-nutri%C3%ABnten%2C-in-het-bijzonder-van-stikstof-en-fosfor%2C-een-rol-speelt-in-de-ecologische-potentie-(Moria-et-al.%2C-2023).-Waterbeheerders-hebben-(als-het-goed-is)-deze-ecologische-potentie-vertaald-naar-richtinggevende-doelen-voor-N--en-P-concentraties.-Een-beoordeling-van-deze-concentraties-geeft-geen-compleet-beeld-van-de-waterkwaliteit%2C-omdat-concentraties-niet-bepalend-zijn-voor%2C-maar-een-gevolg-zijn-van-de-ecologische-toestand.) Het P-bodemoverschot kan in beperkte mate worden gezien als afgeleide indicator voor potentiële P-verliezen naar het grond- en oppervlaktewater. Dit komt omdat P sterk wordt gebonden aan bodemdeeltjes, waardoor er bij een positief P-bodemoverschot eerst ophoping plaatsvindt en de P-toestand in de bodem gaat stijgen. De uitspoeling van P naar het grond- en oppervlaktewater hangt daardoor veel meer samen met de P-toestand van de bodem, het bindingsvermogen, en de hydrologie (onder andere diepte grondwaterstand) dan van het actuele P-bodemoverschot in een bepaald jaar. In het algemeen geldt dat hoe hoger de P-toestand van de bodem en hoe hoger de grondwaterstand, hoe hoger het risico van P-uitspoeling. Bij oppervlakkige afspoeling en in bodems met weinig bindingsvermogen kan er wel een directere relatie zijn met het actuele management en het daaruit resulterende P-bodemoverschot. Gezien de hoge fosfaatconcentraties in Nederlandse wateren, is verdere verlaging van de P-belasting gewenst. Het P-bodemoverschot zou hierbij indirect gebruikt kunnen worden om te sturen op een milieukundig gewenste P-bodemtoestand (zie ook [3.3 Referentiewaarden](https://wiki-groenkennisnet.atlassian.net/wiki/spaces/kpikll/pages/518946841)). De KPI moet altijd in combinatie met de P-toestand worden gebruikt. Bij een te hoge P-toestand moet dan gestuurd worden op een (sterk) negatief P-bodemoverschot om op termijn de milieukundig gewenste P-bodemtoestand te bereiken. ## Meer over deze kpi > Macro (pagetree) ###### 1 [KRW Impulsprogramma](https://iplo.nl/thema/water/oppervlaktewater/kaderrichtlijn-water/uitvoering-kaderrichtlijn-water/krw-impulsprogramma/) ###### 2 Een goede waterkwaliteit is het resultaat van een ecologisch robuust systeem dat wordt gekenmerkt door een verscheidenheid aan soorten en groeivormen van planten en dieren in en om de watergang en dat bestand is tegen veranderingen en drukken, zoals begrazing en peilfluctuaties. Deze hangt mede af van acht zogenoemde sleutelfactoren, waarbij de belasting van het oppervlaktewater met nutriënten, in het bijzonder van stikstof en fosfor, een rol speelt in de ecologische potentie (Moria et al., 2023). Waterbeheerders hebben (als het goed is) deze ecologische potentie vertaald naar richtinggevende doelen voor N- en P-concentraties. Een beoordeling van deze concentraties geeft geen compleet beeld van de waterkwaliteit, omdat concentraties niet bepalend zijn voor, maar een gevolg zijn van de ecologische toestand.