--- title: "6 - Energie" canonical: "https://wiki.groenkennisnet.nl/space/kpikll/34537893/6%20-%20Energie" format: markdown --- > ℹ️ ## Definitie KPI > ℹ️ > ℹ️ De KPI Energie is voor de landbouw een nieuwe KPI, die nog in ontwikkeling is.1 De KPI Energie is gericht op het in beeld brengen van de bijdrage van het bedrijf aan de energietransitie. Landbouwbedrijven dragen bij door het verminderen van energiegebruik en productie van hernieuwbare energie op het bedrijf. In de KPI Energie is voor landbouwbedrijven een methode uitgewerkt om de bijdrage aan de energietransitie zichtbaar te maken. De KPI is vooralsnog afgebakend naar akkerbouw en melkveehouderij. > ℹ️ > ℹ️ Energie is ook een onderdeel van de KPI Broeikasgassen. Het effect van het gebruik van hernieuwbare of fossiele energie op het bedrijf komt ook tot uiting in de KPI Broeikasgassen. Deze aanvullend KPI Energie is nodig, omdat de KPI Broeikasgassen niet in beeld brengt hoe het landbouwbedrijf bijdraagt aan de energietransitie. > ℹ️ > ℹ️ In de KPI Energie wordt uitgegaan van alle op het agrarisch bedrijf aanwezige energievormen. De KPI Energie is uitgewerkt in twee onderdelen, namelijk: > ℹ️ > ℹ️ 1. de energiebalans > ℹ️ 2. het aandeel hernieuwbare energie. > ℹ️ > ℹ️ De energiebalans geeft een indicatie van de balans tussen de opgewekte en gebruikte energie op het landbouwbedrijf. Het gebruik van energie betreft onder andere elektriciteit, aardgas en diesel. De opgewekte energie betreft onder andere elektriciteit, biogas, warmte en mogelijk in de toekomst waterstof. De indicator geeft aan hoeveel hernieuwbare energie het bedrijf netto produceert voor gebruik buiten het bedrijf, wat bijdraagt aan de energietransitie. > ℹ️ > ℹ️ De energiebalans geeft echter niet aan in hoeverre hernieuwbare of fossiele energie wordt gebruikt op het bedrijf zelf. Het aandeel hernieuwbare energie geeft aan hoeveel van het energieverbruik met hernieuwbare energie wordt ingevuld, met hernieuwbare energie inkopen ## Relatie KPI tot doelen De landbouw kan een positieve bijdrage leveren aan de energietransitie door te besparen op energieverbruik, door over te schakelen op het gebruik van hernieuwbare energie en door het produceren van hernieuwbare energie uit zon, wind en biomassa voor anderen. De agrarische sector is hierin een belangrijke partij, omdat zij de ruimte heeft om hernieuwbare energie in substantiële omvang te produceren. Wanneer alleen wordt gefocust op totale broeikasgas emissiereductie uit de landbouw (waaronder methaan, kooldioxide en lachgas), komt de mogelijke rol van de landbouw in de energietransitie niet goed tot uitdrukking. Dit komt doordat CO2-emissie door energieverbruik slechts een klein aandeel van de totale broeikasgasemissies betreft en omdat verkochte hernieuwbare energie niet wordt meegeteld in de CO2- emissiereductie. De KPI Energie brengt in beeld hoe het landbouwbedrijf bijdraagt aan de energietransitie. Als theoretisch kader voor de KPI Energie is uitgegaan van het beleidsdoel dat de landbouw een nettoproducent wordt van hernieuwbare energie per 2030 (Klimaatakkoord, 2019). Deze transitie zal niet direct volledig zijn. De uitfasering van fossiele energie zal dus eerst een combinatie van fossiele energie en hernieuwbare energie kennen. Een theoretisch kader voor energiebesparing en efficiënt omspringen met (fossiele) energie is de Trias Energetica (RVO, 2013). De Trias Energetica kent de volgende stappen die relevant zijn voor een agrarisch bedrijf. De stappen geven een volgtijdelijke leidraad voor de acties, in relatie tot energie, op een agrarisch bedrijf: 1. Vermindering van het energieverbruik 2. Gebruik van duurzame energie 3. Indien nodig, gebruik van fossiele brandstoffen zo efficiënt en schoon mogelijk. De stappen van de Trias Energetica passen naadloos in de beleidsdoelen en de mogelijkheden voor agrariërs. Van de drie stappen in de Trias Energetica is de laatste stap minimalisering van het fossiele energiegebruik. De gewenste eindsituatie waarin er 100% hernieuwbare energie is past niet bij de Trias Energetica. De drie stappen van de Trias Energetica zijn daarom aangepast tot: 1. Minimaliseer het energieverbruik 2. Zoveel mogelijk productie en inzet van eigen hernieuwbare energie 3. Inzet van hernieuwbare energie van buitenaf. In de KPI Energiebalans zitten twee onderdelen verwerkt, namelijk minimalisering van energieverbruik en maximalisering van energieproductie. De energiebalans sluit aan op het beleidsdoel waarbij landbouw nettoproducent van energie is en dat minimaal energie verbruikt. In de KPI Energiebalans zijn beide doelen verdisconteerd. Het energieverbruik kan jaar op jaar fluctueren. Bij droogte kan het noodzakelijk zijn te beregenen. In dat geval is er tevens meer energieproductie uit zonne-energie. Bedrijven worden zo niet afgerekend op de één onderdeel en op omstandigheden waar zij weinig invloed op hebben. In dit rapport wordt de KPI Energie verder uitgewerkt voor de akkerbouw en melkveehouderij. De berekeningswijze van de KPI Energie is inmiddels verbeterd naar aanleiding van de resultaten van toepassing van de KPI op enkele praktijkbedrijven. Energieverbruik en -productie wordt op diverse manieren op landbouwbedrijven geregistreerd. In potentie lijkt er dan ook ruimte om een KPI Energie te formuleren die voor individuele landbouwbedrijven in beeld brengt hoe het bedrijf bijdraagt aan de energietransitie. Er bestaat een kleine overlap met KPI Broeikasgassen, maar deze is beperkt omdat de CO2-uitstoot als gevolg van energiegebruik op het bedrijf over het algemeen gering is ten opzichte van de totale uitstoot van broeikasgassen en omdat verkochte hernieuwbare energie niet wordt meegenomen in de KPI voor broeikasgassen. ## Meer over deze kpi > Macro (pagetree) 1 In tegenstelling tot de tuinbouw waar monitoring van energieprestaties al een lange historie kent (zie Smit, 2025).