--- title: "13 - Dierenwelzijn en diergezondheid" canonical: "https://wiki.groenkennisnet.nl/space/kpikll/34505058/13%20-%20Dierenwelzijn%20en%20diergezondheid" format: markdown --- ## Achtergrond Dierenwelzijn en diergezondheid De KPI’s Dierenwelzijn en diergezondheid beogen een indruk te geven van het dierenwelzijn en de diergezondheid op het melkveebedrijf. Daarmee kan de veehouder maatregelen nemen om dierenwelzijn en diergezondheid te verbeteren, maar ook om te vermijden dat deze verslechteren bij sturing op andere KPI’s uit de kernset. Dierenwelzijn is de kwaliteit van leven, zoals deze door het dier zelf wordt ervaren (Bracke et al., 1999, geciteerd in RDA, 2018). Een dier ervaart positief welzijn als het normaal soorteigen gedrag kan uitvoeren en het adequaat kan reageren op de uitdagingen in zijn omgeving (RDA, 2018). Het meten van dierenwelzijn gebeurt idealiter aan het dier zelf, omdat dat informatie geeft over de mate waarin het dier in staat was te reageren op uitdagingen in de omgeving. Meten van dierenwelzijn aan het dier kan bijvoorbeeld door het scoren van positief (sociaal) gedrag, afwijkend gedrag, de mentale toestand, fysieke beschadigingen en fysiologische indicatoren (RDA, 2018). Als diergerichte metingen niet mogelijk zijn, kunnen als tweede keus omgevings- of managementkenmerken gescoord worden. Deze wikipagina beschrijft de kenmerken, mogelijkheden en beperkingen van een voorlopige set van vier indicatoren: levensduur, weidegang, antibioticagebruik en KalfOK. Vanaf hier worden deze vier aangeduid als indicatoren (in plaats van KPI’s). ## Werkwijze selectie van indicatoren Het selectieproces en wie daarbij betrokken waren, staat uitgebreid beschreven in het achtergronddocument van Bestman et al. (2024). Hieronder volgt een beknopte weergave. ### Longlist met 53 indicatoren In 2022 is op basis van wetenschappelijke literatuur een longlist opgesteld met 53 indicatoren voor het welzijn van runderen. Voorbeelden van indicatoren op de longlist waren gebruik van borstels voor zelfverzorging, stand van de oren, hoeveelheid tijd besteed aan herkauwen, kreupelheid, ziekte incidentie, mestconsistentie, mortaliteit, toegang tot weide, tijd nodig om te gaan liggen en optimistisch of pessimistisch beoordelen van neutrale situaties. ### Van longlist (53 ->67) naar shortlist (top-10) In 2023 is in een workshop met experts uit wetenschap en praktijk1 de longlist besproken en zelfs nog verder aangevuld tot 67 indicatoren. Daarna kozen de experts ieder een top-10. In de daaropvolgende discussie is een gezamenlijke top-10 samengesteld: conditiescore, mortaliteit, kreupelheid (via locomotiescore), ziekte-incidentie, uiergezondheid, levensduur, verwondingen, verantwoord antibioticagebruik, verdoving en langwerkende pijnbestrijding bij ingrepen (onthoornen, castratie) en weidegang. ### Van shortlist (top-10) naar advies voor praktijk pilots (4 indicatoren) In een vervolggesprek met praktijkexperts (ZuivelNL, Duurzame Zuivelketen) is per indicator het volgende besproken: - Is deze indicator al beschikbaar en, zo ja, via welk instrument (bijvoorbeeld KoeKompas)? - Waar is het instrument voor bedoeld (bijvoorbeeld wettelijk verplichte registratie of bewustwording)? - Is de indicator gebaseerd op geborgde data, dat wil zeggen: is er sprake van vaststelling door een daarvoor gecertificeerde persoon of gecertificeerd proces? Ten slotte is in 2024 gekeken met welke 3 indicatoren op korte termijn gestart kon worden: levensduur, antibioticagebruik en weidegang. Daarna is door de praktijkexperts van Duurzame ZuivelKeten en ZuivelNL gesuggereerd om de geborgde KalfOK-score ook op te nemen. Dit om ook een indicator voor jongvee beschikbaar te hebben. Deze suggestie is overgenomen. ### Samenvattend: argumentatie bij voorgestelde indicatoren Om dierenwelzijn en diergezondheid te meten, zijn diergebonden indicatoren nodig. Om pragmatische redenen zijn we uitgekomen op een voorlopige set van vier geborgde indicatoren die nu al in private instrumenten worden toegepast en die beschikbaar zijn voor vrijwel alle melkveehouders: - levensduur - weidegang - antibioticagebruik - KalfOK-score. We zijn ons ervan bewust dat deze set het thema Dierwaardigheid, zoals beschreven in paragraaf 4.4.6 en 5.2.6 in het hoofdrapport *De integrale KPI-kernset duurzame landbouw*, niet afdekt. In [13.3 Impact en handelingsperspectief ](https://wiki-groenkennisnet.atlassian.net/wiki/spaces/kpikll/pages/1894285317)en [13.5 Discussie](https://wiki-groenkennisnet.atlassian.net/wiki/spaces/kpikll/pages/1893138444) gaan we in op respectievelijk de sterktes en zwaktes van de voorgestelde indicatoren en doen we aanbevelingen voor verdere doorontwikkeling. ## Meer over deze kpi > Macro (pagetree) 1 Boerenverstand, WUR Livestock Research, Faculteit Diergeneeskunde, Dierenbescherming, Gezondheidsdienst voor Dieren, ZuivelNL, Duurzame Zuivelketen en Louis Bolk Instituut.