---
title: "13.7 Verder lezen"
canonical: "https://wiki.groenkennisnet.nl/space/kpikll/1894023173/13.7%20Verder%20lezen"
format: markdown
---
- Bijlagerapport Dierenwelzijn en diergezondheid <u>[https://edepot.wur.nl/710988](https://edepot.wur.nl/710988)</u>
- Meer achtergronden bij de KPI-kernset kunt u vinden in het hoofdrapport <u>[‘De integrale kernset duurzame landbouw’](https://edepot.wur.nl/711205)</u>

## Literatuur

Bedrijveninformatienet, 2025. Wageningen University & Research. [https://www.wur.nl/nl/over-wur/ons-onderzoek/wageningen-social-economic-research/bedrijveninformatienet](https://www.wur.nl/nl/over-wur/ons-onderzoek/wageningen-social-economic-research/bedrijveninformatienet)

Bestman, M., A. Strappini, H. Vermeer en J-P. Wagenaar, 2024. KPI’s voor Dierenwelzijn. Aachtergronddocument. Louis Bolk Instituut en WUR Livestock Research. [https://www.louisbolk.nl/sites/default/files/publication/pdf/kpis-voor-dierenwelzijn.pdf](https://www.louisbolk.nl/sites/default/files/publication/pdf/kpis-voor-dierenwelzijn.pdf)

Boer, M. en J. Zijlstra, 2013. Verschillen tussen bedrijven in levensduur van melkkoeien. WUR Livestock Research rapport 666. [https://edepot.wur.nl/275130](https://edepot.wur.nl/275130)

Brabantse Biodiversiteitsmonitor. 2025. [https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&ved=2ahUKEwjP9ovwnaSRAxW7hv0HHSetLvYQFnoECCIQAQ&url=https%3A%2F%2Fwww.brabant.nl%2Fpublish%2Fpages%2F9607%2Fv2_handreiking_natuurinclusieve_melkveehouderij_gs_april_2025_1_.pdf&usg=AOvVaw0Wa8fTOalVvlORQaBBTm9d&opi=89978449](https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&ved=2ahUKEwjP9ovwnaSRAxW7hv0HHSetLvYQFnoECCIQAQ&url=https%3A%2F%2Fwww.brabant.nl%2Fpublish%2Fpages%2F9607%2Fv2_handreiking_natuurinclusieve_melkveehouderij_gs_april_2025_1_.pdf&usg=AOvVaw0Wa8fTOalVvlORQaBBTm9d&opi=89978449)

Bracke, M.B.M., B.M. Spruijt en J.H.M. Metz, 1999. Overall welfare reviewed. Part 3: Welfare assessment based on needs and supported by expert opinion. Netherlands Journal of Agricultural Science 47, 307-322. [https://library.wur.nl/ojs/index.php/njas/article/view/468/184](https://library.wur.nl/ojs/index.php/njas/article/view/468/184)

Buczinski, S., D. Achard en E. Timsit, 2021. Effects of calfhood respiratory disease on health and performance of dairy cattle: A systematic review and meta-analysis. Journal of Dairy Science 104:8214-8227. [https://doi.org/10.3168/jds.2020-19941](https://doi.org/10.3168/jds.2020-19941)

Burgstaller, J., J. Raith, S. Kuchling, V. Mandl, A. Hund en J. Kofler, 2016. Claw health and prevalence of lameness in cows from compost bedded and cubicle freestall dairy barns in Austria. [https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1090023316301034](https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1090023316301034)

Charlton, G.L. en S.M. Rutter, 2017. The behaviour of housed dairy cattle with and without pasture access: A review. Applied Animal Behaviour Science 192:2–9. [https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0168159117301570?via%3Dihub](https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0168159117301570?via%3Dihub)

Convenant Weidegang. 2012. Versie 2017. [https://www.zuivelnl.org/programmas/duurzame-zuivelketen/biodiversiteit-weidegang](https://www.zuivelnl.org/programmas/duurzame-zuivelketen/biodiversiteit-weidegang)

Crump, A., K. Jenkins, E.J. Bethell, C.P. Ferris, H. Kabboush, J. Weller en G. Arnott, 2021. Optimism and pasture access in dairy cows. Scientific Reports 11:4882. [https://doi.org/10.1038/s41598-021-84371-x](https://doi.org/10.1038/s41598-021-84371-x)

CR-Delta, 2017. Handboek Kwaliteit. Hoofdstuk E-23 Kengetallen Fokwaarde levensvatbaarheid bij geboorte en Fokwaarde levensvatbaarheid bij afkalven. [https://www.cooperatie-crv.nl/wp-content/uploads/2018/06/E_23_20170814.pdf](https://www.cooperatie-crv.nl/wp-content/uploads/2018/06/E_23_20170814.pdf)

CRV, 2025. Levensproductie stijgt in 25 jaar 60 procent. [https://crv4all.nl/nl/news/levensproductie-stijgt-in-25-jaar-60-procent](https://crv4all.nl/nl/news/levensproductie-stijgt-in-25-jaar-60-procent)

De Heus, 2025. Kalf garant blijkt in de praktijk erg succesvol. [https://www.de-heus.nl/kennis-innovatie/kennisbank/kalf-garant-blijkt-in-de-praktijk-erg-succesvol](https://www.de-heus.nl/kennis-innovatie/kennisbank/kalf-garant-blijkt-in-de-praktijk-erg-succesvol)

Doornewaard, G.J. en L.F. Puister-Jansen, 2023. Deelrapportage continu verbeteren diergezondheid en dierenwelzijn 2022. WUR en Duurzame Zuivelketen rapport 2023-009. [https://edepot.wur.nl/654452](https://edepot.wur.nl/654452)

DZK, 2019. Duurzaamheidsdoelen zuivelsector 2030. September 2019. [https://www.duurzamezuivelketen.nl/resources/uploads/2019/09/DZK-nieuwe-doelen-totaaldocument.pdf](https://www.duurzamezuivelketen.nl/resources/uploads/2019/09/DZK-nieuwe-doelen-totaaldocument.pdf)

Duurzaam Boeren Drenthe. 2025. [https://www.snn.nl/zakelijke-subsidies/subsidie-duurzaam-boeren-drenthe-melkveehouderij-2025-2026](https://www.snn.nl/zakelijke-subsidies/subsidie-duurzaam-boeren-drenthe-melkveehouderij-2025-2026)

Duurzaamheidsmonitor Melkveehouderij Vlaanderen. 2025a. [https://www.milkbe.org/sites/default/files/documents/2023-10/Brochure Duurzaamheidsmonitor_melkveehouders.pdf](https://www.milkbe.org/sites/default/files/documents/2023-10/Brochure%20Duurzaamheidsmonitor_melkveehouders.pdf)

Duurzaamheidsmonitor Melkveehouderij Vlaanderen. 2025b. [https://www.milkbe.org/sites/default/files/documents/2023-10/Lijst Nieuwe Duurzaamheidsmonitor.pdf](https://www.milkbe.org/sites/default/files/documents/2023-10/Lijst%20Nieuwe%20Duurzaamheidsmonitor.pdf)

Eetvelde, M. van, G. de Jong, K. Verdru, M.L. van Pelt, M. Meesters en G. Opsomer, 2020. A large-scale study on the effect of age at first calving, dam parity, and birth and calving month on first-lactation milk yield in Holstein Friesian dairy cattle. Journal of Dairy Science 103:11515-11523. [https://doi.org/10.3168/jds.2020-18431](https://doi.org/10.3168/jds.2020-18431)

EU-verordening 2019/6. Diergeneesmiddelen. [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/PDF/?uri=CELEX%3A32019R0006](https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/PDF/?uri=CELEX%3A32019R0006)

Gao, J. en Y. Carmel, 2020. A global meta-analysis of grazing effects on plant richness. Agriculture, Ecosystems & Environment 302, 107072. [https://doi.org/10.1016/j.agee.2020.107072](https://doi.org/10.1016/j.agee.2020.107072)

GB Calf Strategy 2025-2030. 2025. [https://ruminanthw.org.uk/activities/uk-welfare-strategies/gb-calf-strategy-2025-2030/](https://ruminanthw.org.uk/activities/uk-welfare-strategies/gb-calf-strategy-2025-2030/)

GD, 2025a. Biest: de basis voor een gezonde opfok. [https://www.gddiergezondheid.nl/diergezondheid/management/biest](https://www.gddiergezondheid.nl/diergezondheid/management/biest)

GD, 2025b. Checklist: Kalverdiarree in de eerste veertien levensdagen. [https://www.gddiergezondheid.nl/nl/Producten-en-diensten/Producten/Rundvee/Jongvee-aanpak/Kalverdiarree-tijdens-melkperiode](https://www.gddiergezondheid.nl/nl/Producten-en-diensten/Producten/Rundvee/Jongvee-aanpak/Kalverdiarree-tijdens-melkperiode)

GD, 2025c. Luchtwegproblemen. [https://www.gddiergezondheid.nl/Diergezondheid/Management/Stalklimaat-en-huisvesting/Luchtwegproblemen](https://www.gddiergezondheid.nl/Diergezondheid/Management/Stalklimaat-en-huisvesting/Luchtwegproblemen)

GD, 2025d. Stalklimaat en huisvesting jongvee. [https://www.gddiergezondheid.nl/Diergezondheid/Management/Stalklimaat-en-huisvesting/Stalklimaat-en-huisvesting-jongvee](https://www.gddiergezondheid.nl/Diergezondheid/Management/Stalklimaat-en-huisvesting/Stalklimaat-en-huisvesting-jongvee)

GD, 2025e. Jongvee en weidegang. [https://www.gddiergezondheid.nl/Diergezondheid/Management/Jongvee-en-weidegang](https://www.gddiergezondheid.nl/Diergezondheid/Management/Jongvee-en-weidegang)

Hout, M. van den, J. de Wit, M. Bruinenberg, N. Hoekstra, P. Struyk, J. Pijlman en N. van Eekeren, 2023. Grasland maakt het verschil. Extra waarden -boven productie- in stikstofdiscussies en verder. Louis Bolk Instituut 2023-013 LbD. [https://www.louisbolk.nl/sites/default/files/publication/pdf/grasland-maakt-het-verschil.pdf](https://www.louisbolk.nl/sites/default/files/publication/pdf/grasland-maakt-het-verschil.pdf)

Klootwijk, C., L. Koning, G. Holshof, A. Klop en R. Zom, 2021. Enterische methaanemissie van melkvee in relatie tot (vers) graskwaliteit. Jaarrapport 1: 2020. WUR Livestock Research rapport 1342. [https://edepot.wur.nl/556029](https://edepot.wur.nl/556029)

Koning, L., G. Holshof, A. Klop, E. Burgers en C. Klootwijk, 2024. Enterische methaanemissie van melkvee in relatie tot (vers) graskwaliteit. Rapport jaar 3 en 4: 2022 + 2023. WUR Livestock Research rapport 1527. [https://edepot.wur.nl/679086](https://edepot.wur.nl/679086)

Knegsel, A.T.M. van, E.E.A. Burgers, J. Ma, R.M.A. Goselink en A. Kok, 2022. Extending lactation length: consequences for cow, calf, and farmer. Journal of Animal Science 100:1–10. [https://doi.org/10.1093/jas/skac220](https://doi.org/10.1093/jas/skac220)

Kremer, L., S.E.J. Klein Holkenborg, I. Reimert, J.E. Bolhuis en L.E. Webb, 2020. The nuts and bolts of animal emotion. Neuroscience and Biobehavioral Reviews 113, 273-286. [https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0149763419305391](https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0149763419305391)

Kremer, L., J.D. Bus, L.E. Webb, E.A.M. Bokkers, B. Engel, J.T.N. van der Werf, S.K. Schnabel en C.G. van Reenen, 2021. Housing and personality effects on judgement and attention biases in dairy cows. Scientific Reports 11: 22984. [https://www.nature.com/articles/s41598-021-01843-w](https://www.nature.com/articles/s41598-021-01843-w)

Kremer, L., C.G. van Reenen, A. Kok, E.A.M. Bokkers, G. Gort, J. Engel, J.T.N. van der Werf, L.E. Webb en 2025. Non-invasive physiological indicators of welfare in dairy cows. Geaccepteerd voor publicatie in Animal Welfare.

Lahr, J., C. Moermond, M. Montforts, A. Derksen, N. Bondt, L. Puister-Jansen, T. de Koeijer en P. Hoeksma, 2019. Diergeneesmiddelen in het milieu. Een synthese van de huidige kennis. STOWA Rapport 26. [https://edepot.wur.nl/503443](https://edepot.wur.nl/503443)

Lavrijsen-Kromwijk et al., 2024. Impact of Automation Level of Dairy Farms in Northern and Central Germany on Dairy Cattle Welfare. Animals 14, 3699. [https://doi.org/10.3390/ani14243699](https://doi.org/10.3390/ani14243699)

Meen, G.H., M.A. Schellekens, M.H.M. Slegers, N.L.G. Leenders, E. Erp-van der Kooij en L.P.J.J. Noldus, 2015. Sound analysis in dairy cattle vocalisation as a potential welfare monitor. Computers and Electronics in Agriculture 118: 111-115. [https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0168169915002549](https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0168169915002549)

Overijssel Boert Duurzaam. 2025. [https://overijsselboertduurzaam.nl/wp-content/uploads/2025/11/OverijsselBoertDuurzaam_KPI-lijst.pdf](https://overijsselboertduurzaam.nl/wp-content/uploads/2025/11/OverijsselBoertDuurzaam_KPI-lijst.pdf)

Paarlberg, C.E., A. Veldhuis, G.E. Monti, L. Heres, T. Dijkstra en I.M.G.A. Santman-Berends, 2024. Evaluation of a data-driven youngstock rearing quality system in Dutch dairy herds (2019–2022). Preventive Veterinary Medicine 232: 106312. [https://doi.org/10.1016/j.prevetmed.2024.106312](https://doi.org/10.1016/j.prevetmed.2024.106312)

Phillips C. 2002. Cattle Behaviour and Welfare. Oxford: Blackwell Science, 265 pp.

Pilot Nieuwe KPI’s, 2025. KPI-K: Test nieuwe KPI’s melkvee. Boerenverstand, WUR en Louis Bolk Instituut. Geen openbare publicatie.

Pol-van Dasselaar, A. van den, 2005. Weidegang in beweging. Animal Sciences Group. PraktijkRapport Rundvee 81. [https://edepot.wur.nl/19463](https://edepot.wur.nl/19463)

Qlip, 2025. Eco-activiteit verlengde weidegang. [https://www.qlip.com/nl/inspectie-en-certificering/duurzaamheid/eco-activiteit-verlengde-weidegang/?cmplz-force-reload=1738593930049](https://www.qlip.com/nl/inspectie-en-certificering/duurzaamheid/eco-activiteit-verlengde-weidegang/?cmplz-force-reload=1738593930049)

RDA, 2018. Denkkader Dierenwelzijn. [https://www.rda.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2018/12/21-rda-denkkader/denkkader/RDA+Denkkader+Dierenwelzijn+(WEBSITE).pdf](https://www.rda.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2018/12/21-rda-denkkader/denkkader/RDA+Denkkader+Dierenwelzijn+%28WEBSITE%29.pdf)

RDA, 2021a. Dierwaardige veehouderij. [https://www.rda.nl/documenten/2021/11/18/zienswijze-dierwaardige-veehouderij](https://www.rda.nl/documenten/2021/11/18/zienswijze-dierwaardige-veehouderij)

RDA, 2021b. Zienswijze Zorg voor het jonge dier. [https://www.rda.nl/documenten/2021/01/25/rda-zienswijze-zorg-voor-het-jonge-dier-volledig-rapport](https://www.rda.nl/documenten/2021/01/25/rda-zienswijze-zorg-voor-het-jonge-dier-volledig-rapport)

Rijksoverheid, 2025. Stapsgewijs naar een dierwaardigere veehouderij in 2040. [https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2025/06/24/stapsgewijs-naar-een-dierwaardigere-veehouderij-in-2040](https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2025/06/24/stapsgewijs-naar-een-dierwaardigere-veehouderij-in-2040)

Santman-Berends, I.M.G.A., H. Brouwer, A. ten Wolthuis-Bronsvoort, A.J.G. De Bont-Smolenaars, S. Haarman-Zantinge en G. Van Schaik, 2018. Development of an objective and uniform scoring method to evaluate the quality of rearing in Dutch dairy herds. Journal of Dairy Science 101:8383–8395. [https://doi.org/10.3168/jds.2018-14460](https://doi.org/10.3168/jds.2018-14460)

SDa, 2013. Standard Operating Procedure (SOP). Berekening van de DDD/J voor antimicrobiële middelen door de SDa voor de rundvee-, vleeskalver-, varkens- en pluimveesector. Versie 1.0. Laatste revisie: juni 2013. Opgesteld door: SDa-expertpanel. [https://cdn.i-pulse.nl/autoriteitdiergeneesmiddelen/userfiles/Publicaties/sda-standard-operating-procedure-(sop)-juni-2013-def.pdf](https://cdn.i-pulse.nl/autoriteitdiergeneesmiddelen/userfiles/Publicaties/sda-standard-operating-procedure-(sop)-juni-2013-def.pdf)

SDa, 2025a. Defined Daily Dose Animal per farm per year. [https://www.autoriteitdiergeneesmiddelen.nl/nl/dierhouder/berekenen-dierdagdoseringen-(ddd)](https://www.autoriteitdiergeneesmiddelen.nl/nl/dierhouder/berekenen-dierdagdoseringen-(ddd))

SDa, 2025b. Het gebruik van antibiotica bij landbouwhuisdieren in 2024. [https://cdn.i-pulse.nl/autoriteitdiergeneesmiddelen/userfiles/sda jaarrapporten ab-gebruik/AB-rapport 2024/sda-rapport-met-brief---het-gebruik-van-antibiotica-bij-landbouwhuisdieren-in-2024-(def).pdf](https://cdn.i-pulse.nl/autoriteitdiergeneesmiddelen/userfiles/sda%20jaarrapporten%20ab-gebruik/AB-rapport%202024/sda-rapport-met-brief---het-gebruik-van-antibiotica-bij-landbouwhuisdieren-in-2024-(def).pdf)

SDa, 2025c. Nieuwe benchmarkwaarden. [https://www.autoriteitdiergeneesmiddelen.nl/nl/dierhouder/benchmarking-dierhouders](https://www.autoriteitdiergeneesmiddelen.nl/nl/dierhouder/benchmarking-dierhouders)

Silva, S.R., J.P. Araujo, C. Guedes, F. Silva, M. Almeida en J.L. Cerqueira, 2021. Precision Technologies to Address Dairy Cattle Welfare: Focus on Lameness, Mastitis and Body Condition. Animals 11, 2253. [https://doi.org/10.3390/ani11082253](https://doi.org/10.3390/ani11082253)

Smolenaars, A. en H. Brouwer-Middelesch, 2014. Aandacht voor duurzaamheid van vaarzen. GD Herkauwer, Februari 16-17. [https://edepot.wur.nl/316093](https://edepot.wur.nl/316093)

Steeneveld, W., S.S. Arndt, V.C. Goerlich, M. Groenevelt, R. Jorritsma, T.B. Rodenburg en S.M.G. Verweij, 2024. Projectplan Peilstations dierenwelzijn op melkveehouderijen, melkschapen-en melkgeitenbedrijven. Universiteit Utrecht. [https://www.nvwa.nl/documenten/dier/dierenwelzijn/welzijn/publicaties/eindrapport-projectplan-peilstations-dierenwelzijn#:~:text=hier%3A Home Documenten-,Eindrapport Projectplan Peilstations dierenwelzijn op melkveehouderijen%2C melkschapen- en melkgeitenbedrijven,met melkkoeien%2C melkschapen en melkgeiten](https://www.nvwa.nl/documenten/dier/dierenwelzijn/welzijn/publicaties/eindrapport-projectplan-peilstations-dierenwelzijn#:~:text=hier%3A%20Home%20Documenten-,Eindrapport%20Projectplan%20Peilstations%20dierenwelzijn%20op%20melkveehouderijen%2C%20melkschapen%2D%20en%20melkgeitenbedrijven,met%20melkkoeien%2C%20melkschapen%20en%20melkgeiten)

Stichting Weidegang, 2025a. Weidemelk. [https://www.weidemelk.nl//nl/component/edocman/1-handleiding-certificering-en-licentie.html?layout=default&Itemid=&ml=1](https://www.weidemelk.nl//nl/component/edocman/1-handleiding-certificering-en-licentie.html?layout=default&Itemid=&ml=1)

Stichting Weidegang, 2025b. Algemene Voorwaarden Eco-activiteit weiden van Stichting Weidegang. [https://www.stichtingweidegang.nl/images/downloads/20250127_Algemene_Voorwaarden_Eco_weiden.pdf](https://www.stichtingweidegang.nl/images/downloads/20250127_Algemene_Voorwaarden_Eco_weiden.pdf)

Stichting Weidegang, 2025c. Jaarrapportage 2024. [https://www.stichtingweidegang.nl/images/downloads/Jaarreportage_2024_Stichting_Weidegang_NL.pdf](https://www.stichtingweidegang.nl/images/downloads/Jaarreportage_2024_Stichting_Weidegang_NL.pdf)

Stichting Weidegang, 2025d. WeideCoach hulplijn. [https://stichtingweidegang.nl/](https://stichtingweidegang.nl/)

Stichting Weidegang, 2025e. Brochures. [https://www.stichtingweidegang.nl/kennis-en-advies/brochures.html](https://www.stichtingweidegang.nl/kennis-en-advies/brochures.html)

Stichting Weidegang, 2025f. Borging Jongvee Weiden. [https://stichtingweidegang.nl/certificering/jongvee-weiden.html](https://stichtingweidegang.nl/certificering/jongvee-weiden.html)

Sun, D., L.E. Webb, P.P.J. van der Tol en C.G. van Reenen, 2021. A systematic review of automatic health monitoring in calves: glimpsing the future from current practice. Frontiers in Veterinary Science 8: 761468. [https://www.frontiersin.org/journals/veterinary-science/articles/10.3389/fvets.2021.761468/full](https://www.frontiersin.org/journals/veterinary-science/articles/10.3389/fvets.2021.761468/full)

Trouw Nutrition Benelux, 2025. €10.000 met jongveeopfok verdienen? Start met het verlagen van de ALVA! [https://www.trouwnutrition-benelux.com/nl-nl/aanpak/lifestart/kalf/optimale-afkalfleeftijd/artikel-6/](https://www.trouwnutrition-benelux.com/nl-nl/aanpak/lifestart/kalf/optimale-afkalfleeftijd/artikel-6/)

UK Dairy Cattle Welfare Strategy, 2025a. [https://ruminanthw.org.uk/activities/uk-welfare-strategies/dairy/](https://ruminanthw.org.uk/activities/uk-welfare-strategies/dairy/)

UK Dairy Cattle Welfare Strategy, 2025b. A review of progress 2023-2023. [https://ruminanthw.org.uk/wp-content/uploads/2025/09/UK-Dairy-Cattle-Welfare-Strategy-Progress-Report-23-25-21.09.25.pdf](https://ruminanthw.org.uk/wp-content/uploads/2025/09/UK-Dairy-Cattle-Welfare-Strategy-Progress-Report-23-25-21.09.25.pdf)

Utrechtse Melkveehouders Boeren Beter, 2025. [https://www.provincie-utrecht.nl/sites/default/files/2024-11/Uitleg 15 KPI's en draaiknoppen UMDL voor melkveehouders.pdf](https://www.provincie-utrecht.nl/sites/default/files/2024-11/Uitleg%2015%20KPI%27s%20en%20draaiknoppen%20UMDL%20voor%20melkveehouders.pdf)

Utrechtse Monitor Duurzame Landbouw, 2025. [https://www.provincie-utrecht.nl/onderwerpen/landbouw/utrechtse-monitor-duurzame-landbouw#:~:text=UMDL voor melkveehouders,-De UMDL-subsidieregeling&text=Deelnemers meten en verbeteren hun,kritische prestatie indicatoren (KPI's).](https://www.provincie-utrecht.nl/onderwerpen/landbouw/utrechtse-monitor-duurzame-landbouw#:~:text=UMDL%20voor%20melkveehouders,-De%20UMDL%2Dsubsidieregeling&text=Deelnemers%20meten%20en%20verbeteren%20hun,kritische%20prestatie%20indicatoren%20(KPI%27s).)

Veldhuis, A., 2023. Afvoerredenen melkvee. Herkauwer. Februari: 21. [https://edepot.wur.nl/590127](https://edepot.wur.nl/590127)

Veldhuis, A.M.B., H. Brouwer-Middelesch, N. Paarlberg, A. Deterink, T. Dijkstra, L. Heres, D. Smits, T. Poll, S. Stoelinga en I. Santman-Berends, 2025. Evaluation of a data-driven tool to monitor youngstock rearing in dairy herds: Perception by its users and validation of improvement options. Preventive Veterinary Medicine 244: 106637. [https://doi.org/10.1016/j.prevetmed.2025.106637](https://doi.org/10.1016/j.prevetmed.2025.106637)

Weidewinst. 2025. Beweiden, goed voor bodem. [https://weidewinst.nl/beweiden-goed-voor-bodem/](https://weidewinst.nl/beweiden-goed-voor-bodem/)

WUR en Duurzame Zuivelketen, 2024. Deelrapportage Behoud weidegang 2023. [https://edepot.wur.nl/654333](https://edepot.wur.nl/654333)

WUR en ZuivelNL, 2024. Sectorrapportage Duurzame Zuivelketen. Deelrapportage Continu verbeteren diergezondheid en dierenwelzijn 2023. [https://zuivel-nl.files.svdcdn.com/production/images/ZuivelNL-Duurzame-Zuivelketen-Deelrapportage-Continu-verbeteren-diergezondheid-en-dierenwelzijn-2023-def.pdf](https://zuivel-nl.files.svdcdn.com/production/images/ZuivelNL-Duurzame-Zuivelketen-Deelrapportage-Continu-verbeteren-diergezondheid-en-dierenwelzijn-2023-def.pdf)

Zijlstra, J., M. Boer, J. Buiting, K. Colombijn-van der Wende en E. Andringa, 2013. Routekaart Levensduur. WUR Livestock Research rapport 668. [https://edepot.wur.nl/275131](https://edepot.wur.nl/275131)

Zijlstra, J., R. Vlemmincs en M. Dellevoet, 2014. Kengetallenoverzichten en PDCA-aanpak voor verlenging levensduur melkvee. WUR Livestock Research rapport 777. [https://edepot.wur.nl/307160](https://edepot.wur.nl/307160)

ZuivelNL, 2020. Informatiefolder KalfOK-score. [https://www.zuivelnl.org/nieuws/kalfok-informatiefolder-vernieuwd](https://www.zuivelnl.org/nieuws/kalfok-informatiefolder-vernieuwd)

ZuivelNL en Dierenbescherming, 2024. Routekaart naar een dierwaardiger en toekomstbestendige melkveehouderij. [https://zuivel-nl.files.svdcdn.com/production/images/ZuivelNL-Routekaart-naar-een-dierwaardiger-en-toekomstbestendige-melkveehouderij-online.pdf](https://zuivel-nl.files.svdcdn.com/production/images/ZuivelNL-Routekaart-naar-een-dierwaardiger-en-toekomstbestendige-melkveehouderij-online.pdf)