---
title: "9.3\tCasus: Zaaien op zand met verstuivingsproblemen"
canonical: "https://wiki.groenkennisnet.nl/space/HGB/923238457/9.3%09Casus%3A%20Zaaien%20op%20zand%20met%20verstuivingsproblemen"
format: markdown
---
Verstuiving kan grote schade aanbrengen bij gewassen op lichte gronden in een [Kerende aanpak](https://wiki.groenkennisnet.nl/space/HGB/922255650/4.1+Kerend+regime) en [Niet-kerende grondbewerkingsaanpak](https://wiki.groenkennisnet.nl/space/HGB/923467800/4.2+Niet-kerende+Grondbewerkingsaanpak). Deze schade kunnen beide financiële en landbouwkundige gevolgen hebben zoals oogstreductie of het herinzaaien van het gewas.
Zandverstuiving ontstaat zodra wind kracht uitoefent op losliggende zanddeeltjes, waardoor deze worden meegenomen en getransporteerd door de wind. Het vindt vooral plaats op lichte zandgronden. Dit gebeurt voornamelijk op droge percelen die niet bedekt worden met gewassen.
De zandverstuiving is een vorm van [Wind erosie](https://wiki.groenkennisnet.nl/space/HGB/922746981/Bijlage+1+Erosie). Doordat de wind de zanddeeltjes wegblaast gaat de bovenlaag van de bodem verloren. Hiermee verdwijnen ook de nutriënten uit de bodem en de pas gemaakte zaaibed/ruggen. Als het gewas al gezaaid is, bestaat de kans dat deze moet worden overgezaaid, waardoor zowel dubbele kosten voor het zaaizaad worden geboekt als het mislopen van groeidagen. Bovendien kan de depositie van het zand andere gewassen bedekken. Deze kunnen mogelijk minder licht ontvangen of gedeeltelijk begraven worden wat kan leiden tot een beperkte gasuitwisseling.
Door het verstuiven van zand kunnen ook schadelijke bodemorganismen (denk hierbij bijvoorbeeld aan aaltjes) zich verspreiden. Op deze wijze kunnen bodem gebonden ziekten zich verspreiden en hiermee vergroot worden.
Daarnaast ontstaat er ook directe schade door verstuiving, zo kunnen bietenplantjes of uienplantjes door de zandkorrels geschuurd worden waardoor deze kapot gaan of kunnen zaden en ontkiemende plantjes bloot komen te liggen. Hierdoor is opnieuw zaaien soms nodig. Ook in het geval van aardappelen kan de erosie zo erg zijn dat de aardappelruggen weer opnieuw gemaakt moeten worden omdat aardappelen bloot komen te liggen na een zandstorm.
Een oplossing tegen verstuiving is het zo veel mogelijk bedekt houden van de bodem (Figuur 71). Zo kan bijvoorbeeld gerst worden gezaaid tussen de suikerbieten. Bij de teelt van suikerbieten is het bladerdek tot in de vroege zomer nog niet gesloten waarbij de open grond kan verstuiven. Door gerst mee te zaaien is de bodem eerder bedekt, waardoor de blootstelling van de bodem aan wind wordt verminderd. De doorworteling van de gerstplant zorgt daarnaast voor het vasthouden van de bodemdeeltjes. Bovendien kunnen de gerstplanten fungeren als windbreker. Dit verkleint de kans op verstuiving. Bijkomend voordeel is dat gerst tussen suikerbieten de luizendruk vermindert en hierbij ook de kans op vergelingsziekte verkleint[1]. Belangrijk is hierbij welk om het stuifdek op tijd klein te maken om concurrentie met de bieten te voorkonen.
Een alternatieve manier van bedekking is het aanbrengen van een materiaal dat voor een korstvorming kan zorgen. Dit kan bijvoorbeeld met drijfmest of papiercellulose. Zodra deze materialen opdrogen vormen deze een beschermlaag waardoor het zand minder opstuift. Het is van belang dat het materiaal dat toegediend goed gemengd is en dat dit de juiste dosering bevat. Dit zorgt ervoor dat het zand niet verstuift, maar de kiemplantjes niet te ernstig geremd worden in de ontwikkeling[1].
Met behulp van grondbewerking kunnen de risico’s met betrekking tot zandverstuiving verkleind worden. Door een grof kluiterig zaaibed te creëren wordt de kans op verstuiving beperkt. Dit kan bijvoorbeeld door te ploegen in combinatie met een vorenpakker. Bij spitmachines kan worden gevarieerd met de rijsnelheid en het toerental. Over het algemeen geeft een lagere draaisnelheid meer en grotere kluiten. Door zo snel mogelijk na de zaaibedbereiding de bieten te zaaien kan uitdroging van het zaaibed voorkomen wat de vatbaarheid op verstuiving verkleint[1].
Het werken met een rol kan zorgen voor het vastleggen van de bodemdeeltjes in de toplaag. Door de grond aan te drukken zijn de zanddeeltjes minder vatbaar voor de wind en zullen deze minder gemakkelijk verstuiven.
Verder kunnen verschillende grondbewerkingsstrategieën waarbij een minimale grondbewerking centraal staat bijdragen aan het verminderen van de zandverstuiving. Een voorbeeld van een landbouwsysteem dat zou kunnen bijdragen aan het verminderen van winderosie is conservatie landbouw. Bij dit landbouwsysteem wordt de bodem minimaal verstoord tijdens de grondbewerking wat als doel heeft om de waterinfiltratie en bodemstructuur te verbeteren (meer informatie [Grondbewerkingsintensiteit](https://wiki.groenkennisnet.nl/space/HGB/923664385/5.+Grondbewerking+intensiteit)). Dit zorgt ervoor dat de bodemdeeltjes beter gebonden zijn en minder makkelijk verstuiven. Daarnaast staat conservatielandbouw voor een permanente bodembedekking, wat in een winderosie gevoelig gebied kan voorkomen dat deeltjes opwaaien doordat de bodem (grote deels) bedekt is met gewasresten. Bovendien kunnen de gewasresten de verdamping verminderen.
Bron:
[1] IRS. (z.d.). Preventie van schade door winderosie. Instituut voor Rationele Suikerproductie. Geraadpleegd op 1 augustus 2024, van [https://www.irs.nl/interessegebieden/alle-interessegebieden/teelthandleiding/5-5-preventie-van-schade-door-winderosie/](https://www.irs.nl/interessegebieden/alle-interessegebieden/teelthandleiding/5-5-preventie-van-schade-door-winderosie/)
[2] aangepast van Hollewand, F. (2020). Persoonlijke communicatie
