--- title: "Bijlage 1\tErosie" canonical: "https://wiki.groenkennisnet.nl/space/HGB/922746981/Bijlage%201%09Erosie" format: markdown --- ### Erosie Bodemerosie wordt gedefinieerd als het versneld verwijderen van de bovenste bodemlaag van het aardoppervlak door water, wind en grondbewerking. Het komt van nature voor onder alle klimatologische omstandigheden en op alle continenten. Echter, landbouw kan de snelheid van bodemerosie aanzienlijk (tot wel 1.000 keer) vergroten en versnellen. De snelheid waarmee bodemerosie optreedt, kan veel hoger zijn dan de snelheid waarmee bodem wordt gevormd. Bodem is een eindige hulpbron, wat betekent dat het verlies en de degradatie ervan niet binnen een mensenleven kunnen worden hersteld. ### Water erosie Watererosie in de landbouw treedt op wanneer regenval of smeltwater de bodem op het grondoppervlak verplaatst. Hoe meer water over het land stroomt, hoe meer bodemdeeltjes worden verplaatst of weggevoerd. Land zonder vegetatie, zoals akkers die na de oogst kaal achterblijven, is bijzonder kwetsbaar voor watererosie. Grondbewerking verhoogt het risico op watererosie. De relatie tussen grondbewerking en watererosie is als volgt: - Bodemverstoring: Grondbewerking verstoort de bodemstructuur, waardoor oppervlakteafvoer en bodemerosie kan toenemen. Infiltratie en drainage zijn hierbij belangrijk. Grondbewerking kan hier een negatief effect op hebben. De combinatie van fijne losse grond en water is hier een gevoelig punt. De structuur kan instorten en de porositeit substantieel verminderen. Er zijn dan minder openingen en ruimte in de bodem voor neerslag. Het water blijft dan op het land en oppervlakteafvoer begint. Bijvoorbeeld een fijn zaaibed kan verslempen en de toekomstige neerslag kan niet meer infiltreren en neemt bodemdeeltjes met zich mee de heuvel af. - Minder Gewasresten: Grondbewerking vermindert de hoeveelheid gewasresten op het veld, die normaal gesproken de impact van regendruppels verzachten. Er zijn bekende verschillen in de grondbewerkingsaanpakken op het gebied van behoud van gewasresten. Ploegen en NKG behouden minder gewasresten op het veld dan vastegrond akkerbouw Grondbewerking kan ook helpen met het herbouwen van de nodige porositeit om water erosie te voorkomen. Bijvoorbeeld, een verslempte bodem kan opengemaakt worden met tanden of schijven. Maar deze mechanische opening is niet stabiel. Bij het volgende neerslagmoment kan de bodem veer verslempen. Daarom is het belangrijk om de openingen te stabiliseren door middel van bodemleven, wortels of gewasresten. Deze biologische maatregelen helpen om stabiliteit in de bodem te brengen. ### Wind erosie Winderosie is een proces waarbij de bodem wordt verplaatst, gedragen en getransporteerd door de kracht van de wind van de ene plaats naar de andere. Om te worden getransporteerd, is de drempelsnelheid van de wind nodig. Dit hangt af van de grootte, het gewicht en de vochtigheid van de bodemdeeltjes. Om erosie te laten plaatsvinden, moet de windsnelheid 20 tot 30 kilometer per uur zijn. Er zijn drie manieren waarop de deeltjes worden verplaatst: opschorting, saltatie en oppervlaktekruip. Opschorting is de meest herkenbare beweging van de bodem. Het omvat de fijne stofdeeltjes, klei of silt die in de atmosfeer worden gegooid en dagen kunnen zweven voordat ze worden afgezet. Deze beweging zorgt ervoor dat de bodemdeeltjes over zeer lange afstanden worden vervoerd. Bij saltatie worden zanddeeltjes door de wind gedragen door te springen en te stuiteren met grote snelheid terwijl ze tegen de grond en elkaar botsen. De horizontale snelheid is vier keer zo groot als de verticale snelheid, waardoor het schadelijker is dan andere bewegingen. Tot slot omvat oppervlaktekruipen, zoals de naam al aangeeft, het rollen en kruipen van de bodemdeeltjes over het landoppervlak. De deeltjes zijn te zwaar om door de wind te worden opgetild, dus blijven ze op de grond liggen. Winderosie kan schadelijk zijn, vooral voor vegetatie. De bodem, die verrijkt is met voedingsstoffen en micro-organismen, wordt weggevoerd en beïnvloedt de rijke bodems. Afgezien daarvan volgt erosie het proces van afzetting, dat niet alleen vegetatie, maar ook landvormen beïnvloedt. Grondbewerking verhoogt het risico op winderosie. Het vernietigt de aggregaatstabiliteit van de bodem, maakt de grond fijn en droogt het uit. Het maakt het de bodem eigenlijk gevoeliger voor winderosie. Het behouden van gewasresten en van wortels in de bodem helpt om het risico op wind erosie te verlagen. ### Grondbewerkingerosie Grondbewerkingerosie is de beweging van losgemaakte bodem die door de zwaartekracht naar beneden stroomt (Figuur 72). Het resulteert in verkorte bodemprofielen met verminderde bodemgezondheid en lage productiviteit. Bovendien zet het processen in gang die watererosie verhogen. Hoewel wind- en watererosie over het algemeen bekend zijn, is grondbewerkingerosie lange tijd genegeerd. Het treedt op in hellende bewerkte velden en herverdeelt de bodem van hogere naar lagere gebieden. Het belangrijkste effect van grondbewerking is het ‘afsnijden’ van bodemprofielen op de hogere plekken in het landschap, waarbij de toplaag in de lagere gebieden wordt afgezet. In Pennsylvania bijvoorbeeld, zijn ‘kleiknoppen’ een duidelijk bewijs van grondbewerkingerosie. Deze kleiknoppen ontstaan doordat de toplaag langzaam naar beneden beweegt, waardoor de zwaardere ondergrond zichtbaar wordt. Deze ondergrond is vaak minder vruchtbaar, bevat meer stenen en heeft een zwakkere bodemstructuur. Grondbewerkingerosie komt voor op bodems van alle texturen (zand, silt en klei). Het is het meest aanwezig in glooiende landschappenwaar veel hoogteverschillen zijn. Hoe steiler de helling, hoe ernstiger de grondbewerkingerosie. De volgende parameters van grondbewerking hebben effecten op grondbewerkingerosie: snelheid, diepte, intensiteit, type grondbewerking, machine instellingen en rijrichting. In tegenstelling tot watererosie, die meestal het grootst is op de lagere hellingen, heeft grondbewerkingerosie de grootste impact op de schouders en bovenste zijhellingen, terwijl het bodem afzet op de lagere zijhellingen en voet-hellingen. Er is zelfs een negatieve interactie tussen grondbewerkingerosie en watererosie. ![Bijlage 1 Erosie Figuur 72.jpg](media://38a15e95-cbf0-4494-8124-6c31466b8bcb) Bron:  [1] aangepast van Magdoff, F., & Van Es, H. (2021). *Building Soils for Better Crops.* Sustainable Soil Management (IV ed.). *Sustainable Agriculture Research and Education (SARE) Program, National Institute of Food and Agriculture (USDA).* [https://www.sare.org/wp-content/uploads/Building-Soils-for-Better-Crops.pdf](https://www.sare.org/wp-content/uploads/Building-Soils-for-Better-Crops.pdf) ![0Logoveld 2025-2.jpg](media://ac44bb65-adb8-4098-a043-4ddec5b84f90)