---
title: "3.3.1\tRelatie ziektewering, bodemeigenschappen en seizoenen"
canonical: "https://wiki.groenkennisnet.nl/space/BB/826966032/3.3.1%09Relatie%20ziektewering%2C%20bodemeigenschappen%20en%20seizoenen"
format: markdown
---
Voor microbiële ziektewering is voldoende organische stof belangrijk. Organische stof (OS; Figuur 9) draagt bij aan ziektewerende eigenschappen van de bodem, onder andere middels het stimuleren van bodemleven. Effect van toevoegen van organische stof is het beste zichtbaar bij gronden met laag organische stofgehalte, bijvoorbeeld duinzandgronden met slechts <1% OS. Een experiment waarin het organische stofgehalte van duinzand met stabiele OS verhoogd werd tot 1,5 en 3% OS, liet zien dat ziektewering tegen verschillende pathogenen verhoogd werd, en dat dit door de biologie in de bodem kwam[1]. Andere toevoegingen zoals compost, chitine, andere organische reststromen (Figuur 8, [Figuur 46](https://wiki.groenkennisnet.nl/space/BBB/1092386837/5.7+Gebruik+van+organische+meststoffen)), worden vooral als meststof of bodemverbeteraar gebruikt, en hebben soms ook positief effect op ziektewering. Dit is echter afhankelijk van dosis, omgevingsfactoren en het betreffende pathogeen. Uit onderzoek is echter gebleken dat verhoging van ziektewering in potproeven vaak maar beperkt naar veldsituaties vertaalt.
De mate van ziektewering is niet constant gedurende de seizoenen. Er zijn aanwijzingen dat ziektewering in de winter en het vroege voorjaar minder is dan aan het einde van de teelt, wat bijvoorbeeld het gevolg kan zijn van een minder actief bodemleven bij lage temperaturen. Na bevriezing of opslag van grond bij lage temperaturen vonden we een geringere ziektewering in biotoetsen. Dit terwijl in het voorjaar, bij de start van een teelt, de behoefte aan ziektewering juist het sterkst is omdat het gewas dan kwetsbaar is. Een concreet voorbeeld is ook de mycoparasiet *Verticillium biguttatum* die Rhizoctonia in aardappel bestrijdt, die niet actief is bij grondtemperaturen lager dan 12°C. M.a.w. de invulling van de rotatie t.a.v. startdatum van een gewas is van invloed op de ziekteonderdrukkende effecten van het bodemleven.
De bekende, goed beschreven ziektewerende gronden zijn meestal bij toeval gevonden, doordat een aantal gronden in biotoetsen vergeleken werden, of omdat ergens geen ziekte optrad terwijl dit wel verwacht werd. Er zijn ook maar weinig voorbeelden van rotaties die ziektewering versterken. Hieronder worden twee voorbeelden genoemd:
- Rhizoctonia ziektewering in biotoetsen met AG3 in aardappel was over het algemeen hoger bij meer bovengrondse biodiversiteit van planten (na de teelt van soortenrijk permanent grasland)[2]
- Rhizoctonia ziektewering in biotoetsen met AG2-2IIIB was hoger na de teelt van gras t.o.v. een ander gewas bij dezelfde teler (biologische teelt)[3]
#### Verder lezen
[1] Van Os GJ, Bloem J, Van Reuler H, Van der Bent J, Van den Berg W, 2014. [Soil biodiversity and disease suppression in relation to organic matter management.](https://research.wur.nl/en/publications/soil-biodiversity-and-disease-suppression-in-relation-to-organic-) First Global Soil Biodiversity Conference, 2-5 December 2014, Dijon, France. Abstract en poster: [https://edepot.wur.nl/325905](https://edepot.wur.nl/325905)
[2] P Garbeva , J Postma, J A van Veen, J D van Elsas, 2006. [Effect of above-ground plant species on soil microbial community structure and its impact on suppression of Rhizoctonia solani AG3](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16423012/). Environ Microbiology, 2006 Feb;8(2):233-46.
[3] Postma, Schilder, Bloem, van Leeuwen-Haagsma. 2008. [Soil suppressiveness and functional diversity of the soil microflora in organic farming systems](https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0038071708001740). Soil Biology and Biochemistry, 2008, 40, 9, 2394-2406.
