--- title: "3.3\tZiektewerende bodems" canonical: "https://wiki.groenkennisnet.nl/space/BB/825557154/3.3%09Ziektewerende%20bodems" format: markdown --- Een ziektewerende bodem wordt gedefinieerd als “een bodem waarin weinig of geen aantasting optreedt in een vatbaar gewas, ondanks de aanwezigheid van een ziekteverwekker”. Het gaat dus niet zozeer om welke ziekteverwekkers aanwezig zijn, maar om de eigenschappen van een bodem die ervoor zorgen dat er weinig schade in het gewas optreedt als een ziekteverwekker aanwezig is. Dit kan zijn doordat de aanwezige ziekteverwekkers inactief worden gehouden, ze de plant niet kunnen infecteren of doordat ze afsterven.  Een bodem kan ziektewerend zijn als gevolg van abiotische eigenschappen. Zo hebben pH en bodemtextuur of structuur invloed op bepaalde ziekteverwekkers. Zo treedt er geen (of weinig) schade op door knolvoet in kool (*Plasmodiophora brassicae*) in grond met een pH hoger dan 7, terwijl gewone schurft (*Streptomyces*) in aardappel juist minder schadelijk is bij zuur-werkende meststoffen. T.a.v. textuur geldt dat diverse plant-parasitaire nematoden minder aanwezig zijn en schade geven in zwaardere gronden (bijvoorbeeld Pratylenchus, Trichodorus).  Er zijn ook diverse voorbeelden van bodems die door hun biologische eigenschappen ziektewerend zijn (Figuur 7). Hierbij geldt dat de aanwezige bodemorganismen (1) met de ziekteverwekker concurreren om voedsel en ruimte (competitie), (2) toxische stoffen uitscheiden die de ziekteverwekker remmen (bijvoorbeeld antibiotica), of (3) de ziekteverwekker parasiteren of prederen. Competitie is veelal een algemene vorm van ziektewering omdat de activiteit van veel verschillende organismen hierbij een rol kunnen spelen; het is dus minder afhankelijk van specifieke aanwezige organismen. Ziektewering kan ook juist specifiek zijn doordat slechts een beperkt aantal organismen de ziekteverwekker controleren door de productie van specifieke remstoffen of predatie van de ziekteverwekker. Hier is het belangrijk dat de juiste organismen aanwezig zijn. Als laatste (4) kan het bodemleven ook de weerbaarheid van de plant beïnvloeden, ook wel geïnduceerde resistentie genoemd. Op deze manier beïnvloedt het bodemleven op een indirecte manier de gevoeligheid van de plant voor een ziekteverwekker en zal er bij een gelijke ziektedruk toch minder ziekte optreden. Meer informatie: - [https://wiki-groenkennisnet.atlassian.net/wiki/spaces/BBB/pages/826966032/3.3.1+Relatie+ziektewering+bodemeigenschappen+en+seizoenen?atlOrigin=eyJpIjoiNjczZDMzMWY1YTAyNGUzODllYzczZWVlNTc0NTdiOTAiLCJwIjoiYyJ9](https://wiki-groenkennisnet.atlassian.net/wiki/spaces/BBB/pages/826966032/3.3.1+Relatie+ziektewering+bodemeigenschappen+en+seizoenen?atlOrigin=eyJpIjoiNjczZDMzMWY1YTAyNGUzODllYzczZWVlNTc0NTdiOTAiLCJwIjoiYyJ9) - [https://wiki-groenkennisnet.atlassian.net/wiki/spaces/BBB/pages/1066532890/3.3.2+Ziektewering+versus+bestrijding?atlOrigin=eyJpIjoiNzc4ZjA2YjFiOTE5NDFmYmFhMzQ4ZThhYjQyYjk3YzMiLCJwIjoiYyJ9](https://wiki-groenkennisnet.atlassian.net/wiki/spaces/BBB/pages/1066532890/3.3.2+Ziektewering+versus+bestrijding?atlOrigin=eyJpIjoiNzc4ZjA2YjFiOTE5NDFmYmFhMzQ4ZThhYjQyYjk3YzMiLCJwIjoiYyJ9) ![F7_ziektewerende grond rechts JP.jpg](media://0356fac1-9a8c-45ea-923c-db6ff24d7797) **Hoe werkt dit?** Hoewel er allerlei ziektewerende bodems beschreven zijn, is het helaas niet zo dat ziektewering tegen alle ziekteverwekkers tegelijk effectief is. Ziekteverwekkers hebben elk hun eigen strategie om zich te vermeerderen en een gewas aan te tasten, zodat ook de manier om dit te voorkomen toegespitst moet worden op de soort ziekteverwekker. Dit is eigenlijk niet anders dan bij de mens. Wij proberen gezond te blijven door: gezonde voeding, voldoende vitamines, gezonde leefstijl, verschillende soorten behandelingen en medicijnen afhankelijk van de ziekte waar het om gaat. Met andere woorden: er is niet één remedie om alle soorten ziektes tegen te gaan.             Daarnaast is ziektewering vaak een optelsom van verschillende werkingsmechanismen: 1. Verhoogde systeemweerbaarheid door bijvoorbeeld insleep van ziekteverwekkers voorkomen of de afstand tussen vatbare planten te vergroten, 2. Abiotische ziektewering, waarbij pH, textuur, structuur, en vocht, bodemfactoren zijn die invloed kunnen hebben, 3. Microbiële ziektewering, waarbij ziektewering door enkele of meerdere groepen organismen veroorzaakt wordt.
Enkele voorbeelden Een klassiek voorbeeld van ziektewerende bodems is het fenomeen ‘disease decline’ oftewel ‘ziektedaling’. Dit ontstaat bij sommige ziekteverwekkers tijdens continuteelt van een vatbaar gewas in aanwezigheid van de ziekteverwekker. Na een aanvankelijke hoge aantasting, neemt de aantasting af in de opvolgende jaren. De ziekteverwekker roept zijn eigen antagonisten op. Dit fenomeen is beschreven voor tarwehalmdoder in granen (*Gaeumannomyces tritici*), maar ook voor *Rhizoctonia solani* in verschillende gewassen zoals kool. Figuur 7 is hier een voorbeeld van: rechter bak is ziektewerend en bevat grond waarop 20 jaar bloemkool is geteeld, na toevoeging van de ziekteverwekker blijven de planten nagenoeg gezond. Aangezien er ook heel veel goede redenen zijn om gewassen in rotatie te telen maken we in de praktijk van dit mechanisme weinig gebruik. Een voorbeeld van gebrek aan ziektewering van een bodem is gekoppeld aan de abiotische condities van de bodem. Bijvoorbeeld onder heel natte omstandigheden (Figuur 10) kunnen pathogenen zoals *Pythium ultimum* (omvalziekte en wortelrot) zich makkelijk met hun zwermsporen door het bodemvocht verspreiden, terwijl de natuurlijke vijanden van Pythium juist lastiger kunnen overleven bij een gebrek aan zuurstof in een natte bodem. Er is dan weinig concurrentie tussen het bodemleven en Pythium. Ook stress van de wortels maakt de plant vatbaarder voor Pythium (en andere pathogenen). Het optimaliseren van de bodemstructuur kan voorkomen dat het concurrerend vermogen van het bodemmicrobioom het verliest van  ziektes zoals Pythium .
![0Logoveld 2025-2.jpg](media://07943f60-a6b3-4dff-80b8-8a54d01e9194)