---
title: "5. Maatregelen om bodemleven en ziektewering te stimuleren"
canonical: "https://wiki.groenkennisnet.nl/space/BB/539394049/5.%20Maatregelen%20om%20bodemleven%20en%20ziektewering%20te%20stimuleren"
format: markdown
---
Vaak gaat de aandacht eerst naar schadelijke organismen (pathogenen) en richt het beheer zich op het voorkomen van deze pathogenen. Echter er zijn ook heel veel nuttige bodemorganismen! Deze beïnvloeden allerlei processen in de bodem waarvan je als agrariër profijt hebt ([zie Ecosysteemdiensten](https://wiki.groenkennisnet.nl/space/BBB/305758256/2.2+Ecosysteemdiensten)). Ook kan het stimuleren van bodembiodiversiteit het systeem weerbaarder maken en juist problemen door pathogenen voorkomen.

In de landbouw zijn van oudsher veel werkwijzen juist gericht op het voorkomen van problemen, maar het stimuleren van het bodemleven kan de ondernemer ook helpen. In Hoofdstuk 5 worden kansen en knelpunten besproken om met bepaalde maatregelen de opgaven en uitdagingen in de landbouw aan te gaan.

Het is daarbij belangrijk om altijd te realiseren dat de randvoorwaarden eerst goed moeten zijn voor het bodemleven, voordat een extra maatregel effect zal gaan hebben. In een ‘slecht huis’ kunnen organismen niet goed leven en overleven. Wanneer de bodemstructuur niet in orde is zal de aanvoer van organische stof geen stimulans geven aan de bodembiologie. En zo zal in een té verzilte bodem een maatregel om regenwormen te stimuleren geen effect hebben, terwijl in een al goed verzorgde bodem deze maatregel wel kan zorgen voor meer bodemleven. Behalve het effect van maatregelen op bodembiologie, worden ook mogelijke effecten of mogelijkheden voor het stimuleren van ziektewering besproken. Het is hierbij soms lastig om ziektewering te scheiden van het directe effect op pathogenen (zie toelichting over dit onderscheid [3.3 Ziektewerende bodems](https://wiki.groenkennisnet.nl/space/BBB/826966032/3.6.2+Ziektewerende+bodems)). Maatregelen kunnen pathogenen bestrijden of vermeerderen, maar geen invloed hebben op ziektewering.

Akkerbouw is een zeer intensieve vorm van landgebruik. Dit komt o.a. omdat hoofdgewassen worden afgewisseld, er veel grondbewerkingen nodig zijn, en er relatief veel input nodig is, zoals bemesting, gewasbescherming en organische stof. Al deze handelingen hebben verschillende effecten op de bodembiologie, die elkaar soms tegenwerken en/of op andere manieren interacteren, waardoor eenduidige conclusies vaak niet te geven zijn.

Per maatregel wordt de bestaande kennis over het stimuleren van micro-organismen (met name schimmels en bacteriën), nematoden, en regenwormen besproken. Ook de kennis over het effect van een maatregel op het stimuleren van de ziektewering wordt indien bekend besproken. De volgende maatregelen worden besproken:

 

- [5.1 Bouwplan en vruchtwisseling hoofdgewassen](https://wiki.groenkennisnet.nl/space/BBB/1079705607/5.2+Bouwplan+en+vruchtwisseling+hoofdgewassen)
- [5.2 Groenbemesters](https://wiki.groenkennisnet.nl/space/BBB/1080819713/5.3+Groenbemesters)
- [5.3 Diversificatie van gewassen](https://wiki.groenkennisnet.nl/space/BBB/1080918052/5.4+Diversificatie+van+gewassen)
- [5.4 Reduceren van grondbewerking](https://wiki.groenkennisnet.nl/space/BBB/1091633178/5.5+Reduceren+van+grondbewerking)
- [5.5 Verdichting voorkómen](https://wiki.groenkennisnet.nl/space/BBB/1091895373/5.6+Verdichting+voork%C3%B3men)
- [5.6 Gebruik van organische meststoffen](https://wiki.groenkennisnet.nl/space/BBB/1092386837/5.7+Gebruik+van+organische+meststoffen)
- [5.7 Gewasresten achterlaten](https://wiki.groenkennisnet.nl/space/BBB/1093533700/5.8+Gewasresten+achterlaten)
- [5.8 Alternatieve grondontsmetting](https://wiki.groenkennisnet.nl/space/BBB/1092943881/5.9+Alternatieve+grondontsmetting)

![0Logoveld 2025-2.jpg](media://7bb9854d-8026-4ee9-ae6b-03ad23fffda2)