---
title: "3.2. werken met agro-biodiversiteit"
canonical: "https://wiki.groenkennisnet.nl/space/BB/11862215/3.2.%20werken%20met%20agro-biodiversiteit"
format: markdown
---
Werken met, en sturen op, biodiversiteit is het uitgangspunt van biologisch telen. Traditioneel betekent dat vooral vruchtwisseling en een goed doordachte teeltopvolging (wat na wat ?). Nieuwe inzichten en nieuwe technieken breiden de mogelijkheden steeds verder uit. De toekomst van de biologische akker- en tuinbouw is een steeds meer agro-biodivers systeem.
Meer agro-biodiversiteit betekent
- betere preventie en onderdrukking van plagen: doordat natuurlijke vijanden van plaagorganismen meer kans krijgen en er meer barrières ontstaan die de verspreiding van ziekten en plagen afremmen;
- meer ruimte voor bestuivende insecten en andere nuttige (functionele) biodiversiteit;
- meer kansen en ruimte voor natuur op en om het bedrijf, bij voorbeeld voor akkervogels, minder negatief effect op de omringende natuur, een positieve bijdrage aan het landschap en aan een aantrekkelijk platteland. Dat is ook in het belang van de klant/consument die uiteindelijk biologische landbouw op meerdere manieren mogelijk moet maken.
Je kunt meer agro-biodiversiteit bewerkstelligen
- op **niveau van het bedrijf**: een ruimer teeltplan met meer verschillende gewassen in teeltopvolging, maar ook b.v. groene/bloeiende akkerranden en stroken tussen de teelten, aanleggen van windsingels of stroken met houtig gewas (o.m. agroforestry), erfbeplanting en bomen langs vaste rijpaden e.d.. Het gaat dan om inpassen en ondersteunen van **functionele agro-biodiversiteit** (ondersteunt de teelten met plaagpreventie en -onderdrukking, bestuivende insecten enz.) en **begeleidende agro-biodiversiteit** (ondersteunt de natuurwaarden op en rond het bedrijf). De meeste bio-boeren maken hier een deel van hun grond voor vrij. Biologisch-dynamische boeren realiseren volgens de normen voor de BD-landbouw zelfs minstens 10% natuurontwikkeling op hun bedrijf.
- op **het niveau van het landschap:** voor meer functionele en begeleidende agro-biodiversiteit kun je ook verder kijken dan wat er op de akkers en de stroken daaromheen staat. Ook de inrichting van het omringende landschap kan een grote bijdrage leveren, evenals erfbeplanting e.d.. Dat is een belangrijk uitgangspunt van **natuurinclusieve landbouw**. Dat kan een bedrijf natuurlijk niet alleen: voor een biodivers, agro-functioneel en ook aantrekkelijk landschap is samenwerking met andere boeren, terreinbeheerders en anderen nodig. Meedoen aan Agrarisch Natuur- en LandschapsBeheer, met subsidie uit de GLB-gelden, biedt heel veel mogelijkheden. Zie over ANLB verder hoofdstuk 6.
- op **niveau van het perceel**: ook binnen en tussen de percelen is meer diversiteit mogelijk. Dat kan door te werken met kleinere percelen, waarbij hetzelfde gewas op meerdere kleine percelen verspreid over het bedrijf staat. Dat kan ook door de verschillende gewassen in stroken naast elkaar te zetten: **strokenteelt**.
- op **niveau van het gewas:** gewassen kunnen zelfs door elkaar heen worden gezaaid of geplant, zodanig dat ze elkaar onderling versterken: **mengteelt**. Experimenteel gaat men nog verder door kleine oppervlakten door elkaar te telen: **pixelfarming**. Voor gemechaniseerde teelt is dat wel een uitdaging.
Hoe worden deze principes toegepast in nieuwe teeltsystemen ?
- Met** strokenteelt** wordt volop geëxperimenteerd, en steeds meer telers passen dit in de praktijk toe. In een strokenteelt staan meerdere gewassen in stroken naast elkaar. Daarbij worden verschillende breedtes uitgeprobeerd (stroken van ong. 3, 6 of 9 m. breed) en verschillende combinaties van gewassen in de stroken. Een perceel met strokenteelt zet je op aan de hand van deze vragen:
- welke gewas werkt positief uit op het gewas ernaast (b.v. omdat het onderdak en overlevingskansen biedt voor plaagonderdukkende insecten), dus wat zet je naast elkaar ?
- in welke volgorde worden de stroken ingezaaid (volgens de principes van vruchtwisseling en gewasopvolging) ?
- hoe houd je rekening met oogstwerk, dus over welke strook kunnen de machines straks rijden ?
- hoe pas je beregening in, gezien de verschillende behoeften van de gewassen ?
Dit levert het nodige gepuzzel op, maar hierover komt steeds meer praktijkkennis beschikbaar. Een belangrijke les is dat er steeds stroken moeten zijn die 'groen' blijven (b.v. gras-klaver): daar kunnen de nuttige insectenpopulaties overleven, en vandaar koloniseren zij de nieuw ingezaaide of ingeplante stroken.
- Bij **mengteelt** worden twee gewassen doorelkaar gezaaid of geplant. Er wordt vooral geëxperimenteerd met mengteelten van granen en vlinderbloemigen. We kennen mengteelt al wat langer als onderzaai van klavers en/of grassen in graan, als groenbemester en vanggewas na de oogst. De ontwikkeling zit in de combinatie met oogstbaar gewas: bonen, erwten, veldbonen, lupine. Ook deze laten na de oogst stikstof achter in de bodem en dragen zo bij aan de bemesting voor de volgende teelt. Ze leveren echter ook een vermarktbaar product op: het product van zo'n mengteelt bestaat uit het graan en de peulvruchten. Het kan dan gaan om **voer** (bij voorbeeld als silage van het graan en de peulvrucht om in te kuilen, of door levering van de veldbonen of de lupinezaden voor krachtvoer), of om **voedsel**, dus levering van de bonen of erwten voor menselijke consumptie. De eerste experimenten laten zien dat de opbrengst van de gemengde gewassen samen uitgedrukt in drogestof en in eiwit vaak iets hoger is dan van de gewassen apart op afzonderlijk percelen, dat de bakkwaliteit van tarwe uit mengteelt vaak beter is en dat de onkruid-onderdrukkende werking goed is doordat de vlinderbloemige het onkruid tussen de rijen graan verdringt . Deze ontwikkeling is nog in het beginstadium; we gaan hier nog veel meer van zien.
- Een nog experimentele vorm van mengteelt is **pixelfarming: **op blokjes van b.v. 1,5 X 1,5 m. wordt telkens een ander gewas gezaaid of geplant. Dat is alleen haalbaar door een vergaande vorm van robotisering.
- **Agroforestry** is in meest vergaande vorm een systeem waarin de werking van een natuurlijk bos wordt nagebootst. Dat betekent een goed doordachte afwisseling van stroken met hoger opgaande bomen (b.v. notenbomen, tamme kastanjes, fruitbomen), bes- of vruchtdragende struiken in de half-schaduw van de boomstroken en één- of tweejarige gewassen of grassen daartussen ‘in de zon’. Dit is het systeem met in potentie de hoogste agro-biodiversiteit op bedrijfs- en perceelniveau. Bomen en boomstroken op en rond het perceel kunnen bovendien van betekenis zijn voor het afvangen en binden van N dat anders uit het systeem verloren zou gaan. Dat heeft ook positieve milieu-effecten. Er wordt volop mee geëxperimenteerd, maar het systeem moet zich in onze regio nog verder ontwikkelen voor toepassing op grotere schaal. Vraagstukken zijn o.m. arbeid en een goede verwaarding en vermarkting van alle producten van het gemengde systeem (b.v. ook hout). Een eenvoudiger vorm is de aanplant van noten- of fruitbomen op vaste groenstroken tussen de percelen.
Voor al deze systemen geldt: hoewel de principes al heel lang bekend zijn worden ze nu mogelijk gemaakt door technische ontwikkelingen, met name GPS-gestuurde machines die veel preciezer werken mogelijk maken. Deze vorm van mechanisatie wordt langzamerhand standaard, en daardoor zullen we met name strokenteelt en ook mengteelten steeds vaker zien, zeker in de biologische teelt, maar ook in de gangbare. Voor de biologische teelt is dit de ontwikkelingsrichting.
> ℹ️ ## **Verdieping**
> ℹ️
> ℹ️ - werken met en sturen op agro-biodiversiteit is een belangrijk uitgangspunt van **natuurinclusieve landbouw. **Onder het kopje Natuurinclusieve landbouw vindt veel onderzoek plaats naar wat kan en werkt. Daar is veel uit te halen voor de biologische bedrijfsvoering. Zie voor lesstof over principes en de praktijk het [lesboek Natuurinclusieve landbouw in de praktijk](https://natuurinclusievelandbouw.eu/nieuwsitem/nieuw-lesboek-natuurinclusieve-landbouw-in-de-praktijk) .
> ℹ️ - Dit rapport [Natuurinclusieve akkerbouw in de praktijk](https://louisbolk.us10.list-manage.com/track/click?u=a083f2d50dbbf686343a528f9&id=6d0e3df340&e=f37fb9856d) laat zien hoe natuurinclusieve akkerbouw er in de praktijk uit kan zien. Deze wiki [Tools voor duurzame landbouw](https://groenkennisnet.nl/zoeken/resultaat/tools-voor-duurzame-landbouw-:-wiki-groen-kennisnet?id=1489963) geeft een goed overzicht van hulpmiddelen voor een duurzamer landbouw. Deze is bedoeld om agrarische begeleiders en boeren optimaal te ondersteunen in de transitie naar regeneratieve landbouw.
> ℹ️
> ℹ️ - recent onderzoek laat zien: [https://www.naturetoday.com/intl/nl/nature-reports/message/?utm_source=newsletter&utm_medium=e-mail&utm_campaign=user-mailing&msg=33983](https://www.naturetoday.com/intl/nl/nature-reports/message/?utm_source=newsletter&utm_medium=e-mail&utm_campaign=user-mailing&msg=33983). De ['kansentabel'](https://natuurkennis.nl/wp-content/uploads/2025/05/Natuurinclusieve-akkerbouw-Kansentabel-per-maatregel.pdf) laat overzichtelijk zien wat er allemaal mogelijk is.
> ℹ️ - Dit rapport laat zien hoe je met meer biodiversiteit aan **kringlooplandbouw** kunt werken: [infoblad kringlooplandbouw en biodiversiteit](https://kringlooplandbouw.wur.nl/kringlooplandbouw/biodiversiteit/) . Zie de pagina's over akkerbouw.
> ℹ️ - [brochure Inspiratie voor een Biodiverse Akkerbouw](https://www.wur.nl/upload_mm/6/d/d/05685acc-1090-496f-9589-900b6e9d5304_InspiratievooreenBiodiverseakkerbouwSmallestFileSize1.pdf)
> ℹ️ - [Meer biodiversiteit betekent meer productie : De methode Mark Shepard](https://edepot.wur.nl/379400), artikel Ekoland, januari 2016
> ℹ️ - Wat kun je allemaal nog meer doen voor en met biodiversiteit ? Daarover gaat deze pagina op Groen Kennisnet: [pagina Mogelijkheden voor biodiversiteit](https://groenkennisnet.nl/nieuwsitem/veel-mogelijkheden-voor-biodiversiteit-op-de-boerderij?utm_term=360&utm_content=n3&utm_source=Measuremail&utm_medium=email&utm_campaign=Groen%20Kennisnet)
> ℹ️ - **natuurlijke plaagbestrijding** wordt niet alleen ondersteund door diversiteit op de akker maar ook door kruiden en houtige gewassen eromheen. Hoe dat werkt komt steeds beter in beeld, en daardoor kun je er ook op sturen: [https://www.biojournaal.nl/article/9670123/model-biedt-handvatten-voor-natuurlijke-plaagbestrijding/?utm_medium=email](https://www.biojournaal.nl/article/9670123/model-biedt-handvatten-voor-natuurlijke-plaagbestrijding/?utm_medium=email) en [idem, met plaatjes](https://www.naturetoday.com/intl/nl/nature-reports/message/?utm_source=newsletter&utm_medium=e-mail&utm_campaign=user-mailing&msg=32972) .
> ℹ️ - mooi filmpje over de rol van sluipwespen als natuurlijke bestrijder en hoe strokenteelt die rol kan ondersteunen: [https://vimeo.com/917908715?utm_source=webpower&utm_medium=email&utm_content=Video&utm_campaign=Externe%20nieuwsbrief%20CropMix%20%28NL%29%20%E2%80%93%20Januari%202025](https://vimeo.com/917908715?utm_source=webpower&utm_medium=email&utm_content=Video&utm_campaign=Externe%20nieuwsbrief%20CropMix%20%28NL%29%20%E2%80%93%20Januari%202025).
> ℹ️ - veel info over experimenten met en **toepasbare kennis over gewasdiversitei**t voor de transitie naar duurzame akkerbouw vindt je op [https://cropmix.nl/](https://cropmix.nl/) . Hobby-tuinders en kleine tuinbouwbedrijven kunnen aansluiten op [https://cropmix.nl/moestuinmix/](https://cropmix.nl/moestuinmix/) .
> ℹ️ - een mooi experiment is ook werken met '**BAM-akkers**' (Biodivers Akker Mozaïek) als rustgewas. Hier wordt extra biodiversiteit gecombineerd met een stukje productie: [https://www.naturetoday.com/intl/nl/nature-reports/message/?utm_source=newsletter&utm_medium=e-mail&utm_campaign=user-mailing&msg=33439](https://www.naturetoday.com/intl/nl/nature-reports/message/?utm_source=newsletter&utm_medium=e-mail&utm_campaign=user-mailing&msg=33439) (met duidelijk filmpje) en [https://www.naturetoday.com/intl/nl/nature-reports/message/?utm_source=newsletter&utm_medium=e-mail&utm_campaign=user-mailing&msg=34303](https://www.naturetoday.com/intl/nl/nature-reports/message/?utm_source=newsletter&utm_medium=e-mail&utm_campaign=user-mailing&msg=34303).
> ℹ️ - Urgenda start in 2025 met een initiatief om een **verdienmode**l te verbinden aan verduurzaming met inzet van agro-biodiversiteit (natuurinclusief, regeneratief): [https://www.biojournaal.nl/article/9754263/urgenda-lanceert-10-jarige-regeling-1-000-euro-per-hectare-per-jaar/?utm_medium=email](https://www.biojournaal.nl/article/9754263/urgenda-lanceert-10-jarige-regeling-1-000-euro-per-hectare-per-jaar/?utm_medium=email)(ook voor melkveebedrijven). Daarin past ook de crowdfunding-actie voor meer bomen en struiken op het bedrijf: [https://www.biojournaal.nl/article/9773578/bomen-en-struiken-voor-boeren-met-50-korting-te-bestellen-via-1001ha-bomen/?utm_medium=email](https://www.biojournaal.nl/article/9773578/bomen-en-struiken-voor-boeren-met-50-korting-te-bestellen-via-1001ha-bomen/?utm_medium=email). Een vergelijkbare actie loopt nu (2026) voor biodiverse bufferstroken: [https://bufferstroken.1001ha.nl/](https://bufferstroken.1001ha.nl/)
> ℹ️
> ℹ️ ### **Robuust, toekomstbestendig en bio-divers**
> ℹ️
> ℹ️ Welke gewassen kies je als je een robuust en toekomstbestendig (ook: 'klimaatbestendig') teeltsysteem wilt dat bijdraagt aan agro-biodiversiteit en ook nog een gezond voedingspatroon ondersteunt ? WNF-NL en het Louis Bolk Instituut hebben een verkenning uitgevoerd naar gewassen die goed kunnen groeien in Nederland, robuust zijn als het gaat om plagen, droogte en neerslag en rijk zijn aan voedingsstoffen (voedingswaarde): [inspiratiegids Rijk en robuust voedsel](https://www.louisbolk.nl/sites/default/files/publication/pdf/inpiratiegids-rijk-robuust-voedsel.pdf) .
> ℹ️
> ℹ️ ### **gebruik biologische uitgangsmaterialen**
> ℹ️
> ℹ️ Een aspect van functionele biodiversiteit is ook: gebruik van uitgangsmaterialen (zaden en plantgoed) met voldoende genetische diversiteit. Genetische diversiteit geeft meer robuustheid, meer weerstandsvermogen tegen diverse stressfactoren. Het gebruik van biologische uitgangsmaterialen draagt daaraan bij. Gebruik van biologisch uitgangsmateriaal is verplicht zodra er van een bepaalde soort voldoende aanbod is.
> ℹ️
> ℹ️ - de geldende regels voor gebruik van biologisch uitgangsmateriaal vindt je hier: [https://www.skal.nl/certificeren/teelt-van-gewassen/voorwaarden/biologisch-teeltmateriaal](https://www.skal.nl/certificeren/teelt-van-gewassen/voorwaarden/biologisch-teeltmateriaal) .
> ℹ️ - [https://www.organicxseeds.nl/#](https://www.organicxseeds.nl/#) voor ontsluiten en registreren van biologisch uitgangsmateriaal (met ook uitleg over de regels voor gebruik van biologisch uitgangsmateriaal)
> ℹ️ - Deze [factsheet rassenkeuze voor biologische landbouw](https://www.louisbolk.nl/sites/default/files/publication/pdf/rassenkeuze-voor-biologische-landbouw.pdf) geeft veel info over het belang van de juiste zaden en ander uitgangsmateriaal voor bio-landbouw, en hoe je daar in de praktijk mee werkt.
> ℹ️ - Voor voldoende genetische diversiteit, en daarmee robuustheid, van gewassen is behoud van wilde rassen en varianten nodig. Daarover gaat dit [bericht op Groen Kennisnet over grotere voedselzekerheid door wilde soorten](https://groenkennisnet.nl/nieuwsitem/grotere-voedselzekerheid-door-wilde-soorten?utm_source=webpower&utm_medium=email&utm_content=Grotere%20voedselzekerheid%20door%20wilde%20soorten&utm_campaign=Groen%20Kennisnet%20nieuwsbrief%20editie%20387).
> ℹ️
> ℹ️ ### **groene/bloeiende akkerranden, Functionele Agro Biodiversiteit (FAB)**
> ℹ️
> ℹ️ In dit rapport [Kennis en inzichten uit vier jaar onderzoek](https://edepot.wur.nl/638348) vind je veel over wat we nu weten over de werking van en het werken met fuctionele agro-biodiversiteit in verschillende teeltsystemen.
> ℹ️
> ℹ️ Praktijkinformatie over het werken met FAB, en dan vooral bloeiende en biodiverse akkerranden e.d., vind je in
> ℹ️
> ℹ️ - [praktijkgids Bloemenranden in de strijd tegen plagen](http://boerennatuur.be/pdf/2020_FAB_gids.pdf) .
> ℹ️ - factsheet [Functionele akkerranden voor plaagbeheersing](https://edepot.wur.nl/563182) .
> ℹ️ - **‘bankierplanten’ (banker plants**) zijn planten die zorgen voor een ‘voorraad’ natuurlijke bestrijders: door b.v. stuifmeel en waardplanten aan te bieden aan belangrijke soorten natuurlijke bestrijders, ook in de periode dat die in het te beschermen gewas nog te weinig van hun gading vinden. Gericht bankierplanten opnemen in bloeiende akkerranden en FAB verhoogt de effectiviteit ervan. Zie b.v. [https://www.biojournaal.nl/article/9749913/slim-inzetten-van-bankerplanten-in-bio-koolteelt/?utm_medium=email](https://www.biojournaal.nl/article/9749913/slim-inzetten-van-bankerplanten-in-bio-koolteelt/?utm_medium=email).
> ℹ️
> ℹ️ ### **Agroforestry, werken met bomen en boomstroken**
> ℹ️
> ℹ️ - Wat is agroforestry in het kort ? [https://www.louisbolk.nl/projecten/agroforestry-landbouw-en-bomen-integreren](https://www.louisbolk.nl/projecten/agroforestry-landbouw-en-bomen-integreren)
> ℹ️ - [Bomen verdienen een plek in de landbouw, ter inspiratie een permacultuurontwerp: Walnotenboomgaard als pensioen- voorziening](https://edepot.wur.nl/416623), artikel Ekoland, maart 2017
> ℹ️ - [Hoe bomen boeren helpen land te verbeteren en duurzaam te ondernemen Agroforestry werkt op vele manieren](https://edepot.wur.nl/448907), artikel Ekoland, december 2017
> ℹ️ - Factsheet Agroforestry I: [Bomen planten op landbouwgrond, wat mag ik ?](https://edepot.wur.nl/454070)
> ℹ️ - Factsheet Agroforestry II: [Biodiversiteit vergroten, hoe doe ik dat ?](https://edepot.wur.nl/495298)
> ℹ️ - Factsheet Agroforestry III: [Klimaatcompensatie met agroforestry, wat is mogelijk?](https://edepot.wur.nl/501459)
> ℹ️ - Factsheet Agroforestry IV: [Agroforestry, wat levert het financieel op?](https://edepot.wur.nl/507628)
> ℹ️ - Bomen kunnen worden ingezet als bufferstrook, en daarnaast bijdragen aan de productie:[ bufferstroken met notenbomen](https://edepot.wur.nl/538815) .
> ℹ️ - factsheet Agroforestry XI: [Agroforestry kan ook bijdragen een oplossing voor de stikstofproblematiek](https://edepot.wur.nl/638797), o.m. door N vast te houden in de bodem, beschikbaar te maken uit diepere aardlagen en door NH3 uit de lucht af te vangen.
> ℹ️ - factsheet Agroforestry XV [Wat levert agroforestry op ?](https://edepot.wur.nl/650985) Een casestudy met drie bedrijven.
> ℹ️ - Over het aanleggen van voederhagen rond weilanden: [https://www.biojournaal.nl/article/9682211/ontwerpkaart-prefab-voederhaag-een-hapklare-haag-voor-koe-boer-en-omgeving/?utm_medium=email](https://www.biojournaal.nl/article/9682211/ontwerpkaart-prefab-voederhaag-een-hapklare-haag-voor-koe-boer-en-omgeving/?utm_medium=email).
> ℹ️ - Dit rapport laat goed zien welke positieve effecten boomstroken kunnen hebben: [De Hillekenshoeve: houtwallen als verbindingszones](https://louisbolk.us10.list-manage.com/track/click?u=a083f2d50dbbf686343a528f9&id=b389154e23&e=f37fb9856d).
> ℹ️ - Dit rapport [Bomen over de verdienmodellen](https://www.louisbolk.nl/sites/default/files/publication/pdf/bomen-over-de-verdienmodellen-van-agroforestry.pdf) laat zien hoe 15 ondernemers met vormen van agroforestry bezig zijn. De verwachtingen over hun toekomstig verdienmodel lopen sterk uiteen – van zwaar verliesleidend tot zeer winstgevend-. In deze praktische brochure zijn de verschillende perspectieven op het verdienmodel van agroforestry uitgewerkt.
> ℹ️
> ℹ️ ### **Strokenteelt**
> ℹ️
> ℹ️ - [Strokenteelt klaar voor de praktijk](https://edepot.wur.nl/420314) , artikel Ekoland mei 2017
> ℹ️ - [WUR zet grootschalig in op strokenteelt](https://www.beterbodembeheer.nl/nl/beterbodembeheer/show/WUR-zet-grootschalig-in-op-strokenteelt.htm), artikel Beter Bodembeheer, 9 juni 2018
> ℹ️ - [https://www.akkerbouwbedrijf.nl/duurzaam-ondernemen/duurzaam-en-toch-hoogproductieve-akkerbouw-deel-1-strokenteelt/](https://www.akkerbouwbedrijf.nl/duurzaam-ondernemen/duurzaam-en-toch-hoogproductieve-akkerbouw-deel-1-strokenteelt/) Artikel uit Akkerbouwbedrijf, augustus 2023.
> ℹ️ - Uitdagingen bij strokenteelt zijn het goed berekenen en intekenen van de stroken en de gewasopvolging in de stroken, en de registratie van een perceel met strokenteelt bij RVO. Hiervoor komt speciale software ter beschikking. Daarover gaat het artikel [Perceelregistratie van strokenteelt](https://www.groenkennisnet.nl/nl/groenkennisnet/show/Perceelregistratie-van-strokenteelt.htm?utm_source=measuremail&utm_medium=email&utm_campaign=Groen+Kennisnet&utm_term=320&utm_content=n2) . Akkerweb biedt hiervoor de applicatie [Stripbuilder](https://akkerweb.eu/nl-nl/Applicaties/Teler-en-veehouder/stripbuilder) aan (N.B. vergt aanmelden bij Akkerweb).
> ℹ️ - een overzichtsartikel over de voordelen en resultaten van stroken- en mengteelt vind je Hier: [artikel Duurzaam](https://www.wur.nl/nl/nieuws-wur/show-home/duurzaam-en-toch-hoogproductieve-akkerbouw.htm)
> ℹ️ - [ en toch hoogproductieve akkerbouw](https://www.wur.nl/nl/nieuws-wur/show-home/duurzaam-en-toch-hoogproductieve-akkerbouw.htm)
> ℹ️ - Een teler die veel experimenteert met strokenteelt en daar mooie filmpjes van maakt is Cornelis Mosselman. In dit filmpje komt vooral de oogst op stroken van 3 m. in beeld (N.B. met reclame, tekst Engelstalig): [https://www.youtube.com/watch?v=5oM0aRw6n2c](https://www.youtube.com/watch?v=5oM0aRw6n2c)
> ℹ️
> ℹ️ Voor extra filmpjes over strokenteelt, kijk dit filmpje: [Strokenteelt in de proeftuin](https://www.youtube.com/watch?v=kskEdA59mLI) of [Flevo Campus Farms afl. 4 - Strokenteelt en agroforestry](https://www.youtube.com/watch?v=81jxohZ34WM).
> ℹ️
> ℹ️ ### **Mengteelten, pixelfarming**
> ℹ️
> ℹ️ - [https://www.akkerbouwbedrijf.nl/duurzaam-ondernemen/duurzaam-en-toch-hoogproductieve-akkerbouw-deel-2-strokenteelt-versus-mengeelt/](https://www.akkerbouwbedrijf.nl/duurzaam-ondernemen/duurzaam-en-toch-hoogproductieve-akkerbouw-deel-2-strokenteelt-versus-mengeelt/) Artikel uit Akkerbouwbedrijf, augustus 2023.
> ℹ️ - [https://www.louisbolk.nl/projecten/mengteelten-voor-de-biologische-landbouw](https://www.louisbolk.nl/projecten/mengteelten-voor-de-biologische-landbouw)
> ℹ️ - [overzicht mengteelten peulvruchten - granen: waarom en hoe ?](https://edepot.wur.nl/514613)
> ℹ️ - [robotisering en pixelfarming](https://www.biojournaal.nl/article/9225078/hightech-robot-verwijdert-onkruid-op-biologische-akker/) .
> ℹ️ - [meng- en wisselteelt in de praktijk](https://www.reudink-bio.eu/nieuws/meng-_en_wisselteelt_in_de_praktijk.aspx) (vooral gericht op voederteelt).
> ℹ️ - [https://www.bo-akkerbouw.nl/nieuws/2023/3/teeltsheet-mengteelt-tarwe-en-veldboon-beschikbaar](https://www.bo-akkerbouw.nl/nieuws/2023/3/teeltsheet-mengteelt-tarwe-en-veldboon-beschikbaar) Artikel met bijgevoegde teeltsheet.
> ℹ️ - een al heel oude vorm van mengteelt is **ondergroei van klaver in graan**, recent weer ‘herontdekt’ (filmpje): [https://youtu.be/kTaW5SA_FhI](https://youtu.be/kTaW5SA_FhI) . Dit artikel geeft een goed inzicht in de mogelijkheden van onderzaai met klaver: [https://www.biojournaal.nl/article/9844975/klaveronderzaai-in-wintertarwe-levert-biologische-teler-dubbel-voordeel-op/?utm_medium=email](https://www.biojournaal.nl/article/9844975/klaveronderzaai-in-wintertarwe-levert-biologische-teler-dubbel-voordeel-op/?utm_medium=email) .
> ℹ️ - **klaver** kan ook als onderzaai in **mais** worden geteeld, als voercomponent (eiwit) en als groenbemester/vanggewas: [https://www.nieuweoogst.nl/nieuws/2026/06/18/klaver-moet-extra-stikstof-leveren-aan-mais-en-de-bodem](https://www.nieuweoogst.nl/nieuws/2026/06/18/klaver-moet-extra-stikstof-leveren-aan-mais-en-de-bodem).
> ℹ️ - het project [1001ha.nl](http://1001ha.nl) biedt een korting op het zaaigoed voor **inzaai van biodiverse groenbemesters** **en van onderzaai met een divers klavermengsel**: [https://www.biojournaal.nl/article/9738304/klavers-vervangen-kunstmest-op-akkers/?utm_medium=email](https://www.biojournaal.nl/article/9738304/klavers-vervangen-kunstmest-op-akkers/?utm_medium=email). Meedoen kun je op [https://klaveronderzaai.1001ha.nl/](https://klaveronderzaai.1001ha.nl/).