--- title: "3.5. bijzondere, nieuwe en 'herontdekte' teelten" canonical: "https://wiki.groenkennisnet.nl/space/BB/11862192/3.5.%20bijzondere%2C%20nieuwe%20en%20'herontdekte'%20teelten" format: markdown --- In de biologische akker- en tuinbouw is ruimte voor nieuwe en minder gebruikelijke gewassen. Dat kunnen gewassen zijn die beter passen bij het biologische teeltsysteem (b.v. lagere N-behoefte, minder ziektegevoelig, goed inpasbaar in de vruchtwisseling, b.v. als rustgewas). Maar ook staan consumenten die gaan voor bio ook relatief vaker open voor nieuwe producten die b.v. passen bij gezondheidsclaims. Nieuwe teelten kunnen dus nieuwe markten openen. Tot slot kunnen nieuwe gewassen passen binnen bewegingen die in de hele landbouw aan de gang zijn, zoals de eiwittransitie (naar meer plantaardige eiwitten in de voeding, meer ‘voer van nabij’) en de ontwikkeling van biobased (industrieel toepasbare plantaardige vezels e.d.). In het onderstaande vind je Verdieping over een aantal nieuwe (vaak eigenlijk ‘herontdekte oude’) gewassen. Daarnaast Verdieping over fruitteelt en bedekte teelt: niet nieuw, maar wel bijzonder uitdagend voor de bio-teelt. > ℹ️ ## **verdieping bataat** > ℹ️ > ℹ️ Bataat, of zoete aardappel, is een gewas in opkomst. Mede door klimaatverandering kan dit van oorsprong (sub)tropisch gewas steeds noordelijker worden geteeld. Omdat het geen verwant is van de aardappel (maar uit de winde-familie) is het makkelijk in te passen in de vruchtwisseling; echte uitdagingen voor biologische teelt zijn er niet. Als voedingsmiddel wordt bataat steeds meer gewaardeerd, dus dit is een groeimarkt. > ℹ️ > ℹ️ [https://nl.wikipedia.org/wiki/Zoete_aardappel](https://nl.wikipedia.org/wiki/Zoete_aardappel) basis-info > ℹ️ > ℹ️ Deze boer is al heel ver in het opzetten van een biologisch productiesysteem met bataat: [https://www.biojournaal.nl/article/9766680/oogst-van-nederlandse-zoete-aardappelen-op-volle-stoom/?utm_medium=email](https://www.biojournaal.nl/article/9766680/oogst-van-nederlandse-zoete-aardappelen-op-volle-stoom/?utm_medium=email) . > ℹ️ ## **verdieping Kleine teelten** > ℹ️ > ℹ️ Biologische (vollegronds) tuinbouwers staan vaak open voor experimenten met nieuwe teelten. Ook als gevolg van de klimaatverandering opent dit heel veel mogelijkheden, maar heel veel zal nog moeten worden uitgeprobeerd en uitontwikkeld. Er wordt geëxperimenteerd met kleine, vaak nog onbekende, gewassen die interessant kunnen zijn voor nichemarkten, b.v. groentespeciaalzaken of levering aan restaurants. > ℹ️ > ℹ️ Zie voor een aantal info-bladen over de teelt dan b.v. Oca en andere kleine gewassen [https://www.ccbt.be/nl/project/vele-kleintjes-maken-groot-innovatieve-teelten-vlaanderen](https://www.ccbt.be/nl/project/vele-kleintjes-maken-groot-innovatieve-teelten-vlaanderen) . > ℹ️ > ℹ️ Over [https://allesoverbio.be/artikels/yacon-een-groente-uit-de-andes-die-het-hier-goed-doet](https://allesoverbio.be/artikels/yacon-een-groente-uit-de-andes-die-het-hier-goed-doet). > ℹ️ > ℹ️ Weer wat nieuws: [https://www.biojournaal.nl/article/9831284/teelt-van-lichtwortel-vraagt-lange-adem-het-is-een-kwestie-van-bekendheid-opbouwen/?utm_medium=email](https://www.biojournaal.nl/article/9831284/teelt-van-lichtwortel-vraagt-lange-adem-het-is-een-kwestie-van-bekendheid-opbouwen/?utm_medium=email). Lichtwortel, of Chinese yam (Dioscorea Batata), zou een interessant niche-gewas kunnen zijn. > ℹ️ ## **verdieping fruitteelt** > ℹ️ > ℹ️ De teelt van fruit stelt biologische telers vaak voor grote uitdagingen, vooral waar het gaat om beheersing van ziekten en plagen. Hier is behoefte aan nog veel meer kennis. > ℹ️ > ℹ️ Goede bestuiving is één van die uitdagingen in de fruitteelt (ook de gangbare). Biologische (natuurinclusieve) fruitteelt heeft hier een voorsprong: ze is ook goed voor bestuivers. Voor veel practische tips over de optimalisatie van bestuivers zie [Bestuivervriendelijke boomgaard](https://edepot.wur.nl/509809) . > ℹ️ > ℹ️ Over wat er allemaal komt kijken bij omschakeling naar biologische fruitteelt: [René teelt zijn fruit biologisch: “Het is moeilijk” - Sander Op Pad in West-Friesland](https://www.youtube.com/watch?v=nUy_NS1PBKw). > ℹ️ ## **Verdieping erfgoedrassen, oude rassen** > ℹ️ > ℹ️ Oude rassen en varianten van bekende tuinbouw- en akkerbouwgewassen kunnen voor de biologische teelt interessant zijn. Vaak zijn dit rassen die heel lang in een specifieke omgeving (klimaat, grondsoort enz.) zijn vermeerderd, de zgn. landrassen. Zij hebben in de juiste omgeving vaak een wat hogere weerstand tegen ziekten en plagen. Een hogere weerstand, meer robuustheid, en een lager bemestingsniveau kunnen in het algemeen een voordeel zijn van oudere rassen; ze zijn immers ontwikkeld in een tijd dat er nog geen bestrijdingsmiddelen en kunstmest waren. Ook bieden zij mogelijkheden voor een diverser aanbod, vooral ook interessant bij afzet in de korte keten. Verder gaat het vaak om zaadvaste rassen, die telers zelf kunnen vermeerderen. > ℹ️ > ℹ️ Veel informatie over oude rassen, hun kenmerken en teeltmogelijkheden en over leveranciers van zaad en pootgoed is te vinden op [https://www.erfgoedrassen.nl/nl/erfgoedrassen.htm](https://www.erfgoedrassen.nl/nl/erfgoedrassen.htm) . > ℹ️ > ℹ️ Ook in de [Ark van de smaak](https://slowfood.nl/ark-van-de-smaak/) vind je info over oude rassen met erfgoed-waarde en mogelijkheden voor nicheteelten. > ℹ️ ## **verdieping Bedekte teelt** > ℹ️ > ℹ️ Bedekte teelt stelt nogal wat uitdagingen door het principe van grondgebonden teelt. Telen op substraat is in de biologische teelt niet toegestaan. Aangezien de gangbare bedekte teelt vrijwel geheel op substraat werkt betekent dit een veel groter verschil in werkwijze tussen biologisch en gangbaar dan we in de vollegronds teelt zien. Dat heeft onder meer gevolgen voor de beschikbare mechanisatie. Toch laten biologische telers uitstekende resultaten zien, zowel in de koude kas als in de verwarmde. > ℹ️ > ℹ️ Vollegrondse teelt in de kas is heel goed mogelijk, en zorg voor een goede en levende bodem is daarvoor de sleutel. In dit filmpje [In de kas bij en met Frank de Koning](https://www.biojournaal.nl/article/9289980/in-de-kas-bij-en-met-frank-de-koning/) hoor en zie je daar meer over. > ℹ️ > ℹ️ In dit artikel [Gewasweerbaarheid leidend in de keuze nieuw schermdoek](https://www.biojournaal.nl/article/9319587/gewasweerbaarheid-leidend-in-keuze-nieuw-schermdoek-bio-teler/) gaat teeltmanager Wim van Marrewijk van Bio Kwekerij Frank de Koning in op wat er komt kijken bij succesvolle biologische bedekte teelt. Uitgaan van gewasweerbaarheid is de sleutel tot succes. > ℹ️ ## **verdieping Zonnekroon** > ℹ️ > ℹ️ De teelt van Zonnekroon of Silphie is een nieuwe ontwikkeling. Zonnekroon is een vaste plant die een vezelrijk product oplevert, bruikbaar als ruwvoer, voor biogas-productie en voor industrievezel (o.m. houtproductie). Omdat het een vast en sterk bodembedekkend gewas is is er weinig onkruiddruk en is na eerste aanplant en uitgroei heel  lang geen bodembewerking nodig, met grote voordelen voor bodemherstel en koolstofopslag in de bodem. > ℹ️ > ℹ️ Meer info op [de site silphie.nl](https://silphie.nl/) . ![image](media://ff37004c-1114-46fd-bbaa-cde286f4994b) > ℹ️ ## **teelt van eiwitrijke gewassen** > ℹ️ > ℹ️ De **eiwittransitie** vraagt om steeds meer teelt van eiwitrijke gewassen, als vervanger voor ‘eiwit van ver’(vooral Soja uit o.m. Zuid-Amerika) voor voer en voor voedsel. Het gaat dan vooral om diverse vlinderbloemige gewassen. Voor de bio-landbouw is dit een belangrijke ontwikkeling: meer voedsel en voer uit de eigen regio past in kringloop-landbouw, vlinderbloemige gewassen hebben geen of weinig N-bemesting nodig en ze verrijken de vruchtwisseling. > ℹ️ > ℹ️ Dit rapport [Maatschappelijke impact van eiwitrijke gewassen](https://louisbolk.nl/sites/default/files/publication/pdf/een-overzicht-van-de-maatschappelijke-impact-van-het-telen-van-eiwitrijke-gewassen-nederland-op-het.pdf) legt het ‘waarom’ van het telen van eiwitrijke gewassen (met name peulvruchten) uit, ook voor de praktijk van de (bio)landbouw, en geeft een overzicht van de mogelijkheden. > ℹ️ > ℹ️ Het rapport [Natuurpositieve eiwitteelt](https://louisbolk.nl/sites/default/files/publication/pdf/natuurpositieve-eiwitteelt.pdf) gaat hier verder op in. Dit rapport, in opdracht van WWF-NL, verkent de mogelijke bijdrage van droog te oogsten eiwitgewassen (veldbonen, droogbonen, lupine en soja) aan een ‘natuurpositieve’ landbouw (d.w.z. een landbouw die actief bijdraagt aan herstel van biodiversiteit). Die opgave gaat heel goed samen met die van de eiwit-transitie. Dit rapport biedt ook veel praktische info over de teeltmogelijkheden van de verschillende soorten eiwitgewassen in verschillende delen van het land en onder verschillende voorwaarden, onder meer het type bodem. > ℹ️ > ℹ️ Er wordt volop geëxperimenteerd met klassiekers als **erwten, veldbonen en ook soja**. In ons klimaat lijkt de veldboon veelbelovend, zowel voor voer als voor voedsel. veelbelovend is de teelt in mengteelt met granen. > ℹ️ > ℹ️ [https://www.nieuweoogst.nl/nieuws/2023/06/16/groeiende-vraag-naar-veldboon-geeft-veredeling-duwtje-in-de-rug?,%20https://www.nieuweoogst.nl/nieuws/2023/06/20/vandrie-group-start-samenwerking-voor-teelt-van-veldbonen](https://www.nieuweoogst.nl/nieuws/2023/06/16/groeiende-vraag-naar-veldboon-geeft-veredeling-duwtje-in-de-rug?,%20https://www.nieuweoogst.nl/nieuws/2023/06/20/vandrie-group-start-samenwerking-voor-teelt-van-veldbonen) > ℹ️ > ℹ️ [https://www.nieuweoogst.nl/nieuws/2023/03/31/maak-veldbonen-niet-tot-veevoer](https://www.nieuweoogst.nl/nieuws/2023/03/31/maak-veldbonen-niet-tot-veevoer) > ℹ️ > ℹ️ [https://www.bo-akkerbouw.nl/nieuws/2023/3/teeltsheet-mengteelt-tarwe-en-veldboon-beschikbaar](https://www.bo-akkerbouw.nl/nieuws/2023/3/teeltsheet-mengteelt-tarwe-en-veldboon-beschikbaar) > ℹ️ > ℹ️ Veel kennis over de teelt van eiwitrijke gewassen wordt ontsloten op [Telen van sojabonen, veldbonen en lupine (Groen Kennisnet)](https://groenkennisnet.nl/nieuwsitem/groen-kennisnet-tipt-de-adviseur-telen-van-sojabonen-veldbonen-of-lupine?utm_source=webpower&utm_medium=email&utm_content=Groen%20Kennisnet%20tipt%20de%20adviseur%3A%20Telen%20van%20sojabonen,%20veldbonen%20of%20lupine&utm_campaign=Groen%20Kennisnet%20nieuwsbrief%20editie%20427). > ℹ️ > ℹ️ Ook veelbelovend is de teelt van **lupine**, een heel oud gewas maar lange tijd nauwelijks geteeld in Nederland. Het gewas biedt veel mogelijkheden in de bio-teelt, en de potentiële waarde voor zowel voedsel als voer is groot. Op de site [https://www.lekkerlupine.nl/](https://www.lekkerlupine.nl/) vindt je daar het nodige over. Er is ook een heel goede [Teelthandleiding lupine](https://edepot.wur.nl/635242) beschikbaar. > ℹ️ > ℹ️ Je ziet wel verschillende benaderingen van deze **eiwit-transitie**. Eén is herwaardering van traditionele gewassen die aan ons klimaat zijn aangepast en vanouds graag worden gegeten (zie ook hierboven bij Erfgoedrassen), een andere is vanuit veredeling voor industriële verwerking en een hogere productie. Het WUR-project Proteïns for Life zit meer op die toer; vanuit die benadering valt er nog veel te ontwikkelen vóór teelt in Nederland een aanmerkelijk bijdrage kan leveren aan de eiwittransitie: [eiwittransitie begint met de beste peulvruchten](https://www.wur.nl/nl/onderzoek-resultaten/onderzoeksinstituten/food-biobased-research/show-fbr/eiwittransitie-begint-met-de-beste-peulvruchten.htm) . Het rapport maatschappelijke impact …. (zie hierboven) kiest meer voor de eerste benadering: “Zogenaamde ‘light processed’ peulvruchten hebben een hogere voedingswaarde dan ‘highly processed’ vlees en zuivel analogen.” (d.w.z. vleesvervangers). Dat past in de trend naar minder bewerkt voedsel. > ℹ️ De teelt van **kikkererwten** als eiwitgewas zou perspectief kunnen bieden. Deze vooral mediterrane soort wordt tot nu toe in Nederland en Vlaanderen weinig geteeld, maar klimaatverandering biedt mogelijkheden. Optimalisatie van de teelt in ons klimaat is dan wel nodig: [https://www.biojournaal.nl/article/9836363/onderzoek-schetst-ideaalbeeld-voor-kikkererwtenteelt-in-nederland/?utm_medium=email](https://www.biojournaal.nl/article/9836363/onderzoek-schetst-ideaalbeeld-voor-kikkererwtenteelt-in-nederland/?utm_medium=email). > ℹ️ ## **mogelijkheden voor de teelt van boekweit** > ℹ️ > ℹ️ Een oud en in Nederland nog maar weinig geteeld gewas is boekweit. Toch kan het op bepaalde grondsoorten interessant zijn, en een goede aanvulling bieden op de graansoorten die voor de (biologische) consument beschikbaar zijn. Er zit weer groei in de teelt van boekweit. Boekweit levert ook een mooie bijdrage aan de biodiversiteit: de teelt is heel aantrekkelijk voor vele soorten bestuivers, waaronder wilde bijen en honingbijen. De honingwinning levert een interessant bijproduct. > ℹ️ > ℹ️ Telers, verwerkers en andere ketenpartijen hebben zich verenigd in de **Boekweit-coöperatie**. Die ziet perspectief in de boekweit-teelt in Nederland. Samenwerking in de keten moet dat bevorderen: [https://www.nederlandseboekweit.nl/](https://www.nederlandseboekweit.nl/). > ℹ️ > ℹ️ Deze artikelen laten deze mogelijkheden goed zien, maar bevatten geen echte teelthandleiding: [https://www.biojournaal.nl/article/9571989/nederlandse-biologische-boekweit-terug-op-het-veld-en-in-de-keuken/?utm_medium=email](https://www.biojournaal.nl/article/9571989/nederlandse-biologische-boekweit-terug-op-het-veld-en-in-de-keuken/?utm_medium=email) en [https://www.biojournaal.nl/article/9591829/biologische-boekweitteelt-uit-eigen-land-sluit-veel-beter-aan-bij-beleving-van-consument/?utm_medium=email](https://www.biojournaal.nl/article/9591829/biologische-boekweitteelt-uit-eigen-land-sluit-veel-beter-aan-bij-beleving-van-consument/?utm_medium=email). > ℹ️ > ℹ️ Ook dit artikel laat vooral de potentie van boekweit-teelt zien, zowel economische als ecologisch: [https://www.biojournaal.nl/article/9831322/boekweit-blijkt-waardevol-voor-wilde-bestuivers/?utm_medium=email](https://www.biojournaal.nl/article/9831322/boekweit-blijkt-waardevol-voor-wilde-bestuivers/?utm_medium=email) . > ℹ️ > ℹ️ Meer recent: [https://www.biojournaal.nl/article/9750962/de-boekweit-groeit-prima-dit-jaar/?utm_medium=email](https://www.biojournaal.nl/article/9750962/de-boekweit-groeit-prima-dit-jaar/?utm_medium=email) . > ℹ️ ## **vezelhennep, andere vezelgewassen ** > ℹ️ > ℹ️ Ook een oud gewas is **verzelhennep**, vroeger veel verbouwd voor de productie van touw, zeilen e.d.. Later is het verdrongen door synthetische vezels en katoen. Er is echter toenemende belangstelling voor de verbouw van vezelhennep en voor de diverse producten ervan. Het is een goed rustgewas, met een lage bemestingsbehoefte, positieve effecten op de bodem en een goed onkruidonderdrukkend effect. Ook omdat dit gewas, als de teeltvoorwaarden op orde zijn, nauwelijks gevoelig is voor aantastingen leent het zich heel goed voor biologische akkerbouw. Uitdaging is wel de afzet: afspraken vooraf met een afnemer zijn nodig. > ℹ️ > ℹ️ In het [Handboek vezelhennepteelt, -verwerking en -toepassingen](https://edepot.wur.nl/639321) vind je alle nodige info. > ℹ️ > ℹ️ Vezelhennep is niet het enige vezelgewas met potentie: [Vezelgewassen volop in de belangstelling](https://groenkennisnet.nl/nieuwsitem/vezelgewassen-volop-in-de-belangstelling?utm_source=webpower&utm_medium=email&utm_content=Vezelgewassen%20volop%20in%20de%20belangstelling&utm_campaign=Groen%20Kennisnet%20nieuwsbrief%20editie%20412) . > ℹ️ > ℹ️ Veelbelovend kan ook **lisdodde** zijn, een alternatief gewas voor veenweide-gebieden waar het waterpeil zo ver verhoogd moet worden dat begrazing moeilijk wordt: [Lisdodde van oogst tot isolatie (Groen Kennisnet)](https://groenkennisnet.nl/nieuwsitem/lisdodde-van-oogst-tot-isolatie?utm_source=webpower&utm_medium=email&utm_content=Lisdodde:+van+oogst+tot+isolatie&utm_campaign=Groen+Kennisnet+nieuwsbrief+editie+451) . > ℹ️ ## **Deder** > ℹ️ > ℹ️ Deder, ook wel **Huttentut** (*Camelina sativa*), **dederzaad**, **vlasdodder** of **vlasdotter** genoemd, is een plant uit de [kruisbloemenfamilie](https://nl.wikipedia.org/wiki/Kruisbloemenfamilie) (*Brassicaceae*). Het is een heel oud cultuurgewas, dat vroeger vooral voor de olie (geperst uit de zaden) werd geteeld. Nu is het vooral een veelbelovende groenbemester en (goed grondbedekkende) tussenteelt, al dan niet met winning van het zaad voor olie. Let wel op: is een kruisbloemige, dus niet in teeltrotatie met kruisbloemige gewassen (koolsoorten). Zie de [Teeltgids Deder](https://louisbolk.nl/sites/default/files/publication/pdf/teeltgids-deder.pdf) van het LBI. > ℹ️ > ℹ️ > ℹ️ ![266px-Camelina_sativa_eF-20240911-101832.jpg](media://faa05979-0124-4f0f-921a-dd00f18307f1) > ℹ️ ## **oude graan-rassen: haver, ……..** > ℹ️ > ℹ️ Biologische akkerbouwers experimenteren met oude graanrassen, die vaak beter passen in een extensieve teelt, die robuuster zijn en die vaak interessante voedingskenmerken hebben. Meer daarover op [https://www.flandersfood.com/nl/artikel/2025/terug-naar-de-toekomst-oude-graansoorten-met-de-technologie-van-vandaag](https://www.flandersfood.com/nl/artikel/2025/terug-naar-de-toekomst-oude-graansoorten-met-de-technologie-van-vandaag) > ℹ️ > ℹ️ Een voorbeeld is de teelt van haver: [https://www.eiwittrends.nl/onbespoten-haver-lager-eiwitgehalte-maar-betere-verteerbaarheid/](https://www.eiwittrends.nl/onbespoten-haver-lager-eiwitgehalte-maar-betere-verteerbaarheid/) > ℹ️ > ℹ️ Info over oude rassen (niet alleen granen) is o.m. te vinden op de ‘oranje lijst’[https://deoerakker.cgn.wur.nl/oranjelijst.htm](https://deoerakker.cgn.wur.nl/oranjelijst.htm). > ℹ️ ## **biologische sierteelt** > ℹ️ > ℹ️ Heel langzaam ontwikkelt zich ook de biologische sierteelt. Hierover is in deze wiki nog weinig opgenomen. Zie een eerste brochure over omschakeling naar biologische sierteelt: [https://www.biojournaal.nl/article/9812186/brochure-biologische-sierteelt-voor-omschakelaars/?utm_medium=email](https://www.biojournaal.nl/article/9812186/brochure-biologische-sierteelt-voor-omschakelaars/?utm_medium=email).