--- title: "4. Dierlijke productie" canonical: "https://wiki.groenkennisnet.nl/space/BB/11862118/4.%20Dierlijke%20productie" format: markdown --- De **kern** van de biologische bedrijfsvoering in de veehouderij (dierlijke productie) is ![image](media://e0ddb517-ce6f-4c50-9d73-c16ec3ee4c9d) - **Dieren**: komen zoveel mogelijk uit de biologische keten, dus van opfok op eigen bedrijf of van een andere biologisch (opfok)bedrijf. - **Rassen kunnen tegen een stootje**: biologische veehouders werken vaak met andere rassen of fokken door op andere kenmerken, zodat dieren beter passen is de biologische houderij en keten. Het gaat dan om robuustere rassen met een betere ruwvoer-opname en langere levensduur, b.v. dubbeldoel-koeien die na een langere levensduur nog een hogere restwaarde hebben. - **Antibiotica niet preventief, alleen curatief**: antibiotica mogen niet preventief worden gebruikt. Het antibioticagebruik is daardoor veel lager. Ziekten worden zoveel mogelijk voorkomen, b.v. door andere houderij-systemen en het gebruik van robuustere vee-rassen, en waar mogelijk worden alternatieve middelen gebruikt. De biologische veehouderij draagt daardoor aantoonbaar minder bij aan de opbouw van antibiotica-resistentie. - **Dierenwelzijnseisen**: zijn strenger dan in de gangbare landbouw. Daarom voldoen producten uit de biologische veehouderij altijd aan het driesterren-beter leven - keurmerk (n.b. niet alleen door de eisen aan de houderij maar ook door de eisen aan de volgende stappen in  de keten, b.v. de slachterij). Deze eisen verschillen uiteraard per diergroep. Het gaat echter altijd om meer ruimte per dier en meer mogelijkheden om natuurlijk gedrag tot uitdrukking te laten komen. Snavelkappen is niet toegestaan. In de biologisch-dynamische veehouderij is ook onthoornen niet toegestaan. - **Uitloop buiten, weidegang**: is (vrijwel) altijd verplicht. De eisen hieraan verschillen per diergroep. Biologische koeien hebben altijd weidegang. - **Minimale slachtleeftijd**: deze is per diergroep bepaald. - **Diervoeders zijn biologisch**: het gebruikte diervoeder is (vrijwel helemaal) van biologische herkomst, uit eigen teelt of ingekocht.  Voor graasdieren geldt: 100% biologisch (hulpstoffen uitgezonderd), ten hoogste 40% van het rantsoen is krachtvoer en ten minste 60% van het voer is afkomstig van het eigen bedrijf of uit de regio. Voor varkens en pluimvee geldt: 5% van het voer mag nog uit gangbare ingrediënten bestaan, en ten minste 20% van het voer is afkomstig van het eigen bedrijf of uit de regio. Kippen en varkens moeten ook ruwvoer aangeboden krijgen (daarvoor geldt geen minimum). Voor de biologisch-dynamische rundveehouderij geldt: minimaal 80% van het voer van eigen bedrijf; voor geiten is dat 60% en voor varkens en pluimvee 50%. - **Mest biologisch gebruiken**: mest is in de biologische landbouw een essentieel onderdeel van de kringloop. Biologische bedrijven gebruiken een deel van de mest zelf en zetten evt. een deel af naar biologische akker- en tuinbouwbedrijven. Deze bedrijven vormen dus zoveel mogelijk een gesloten kringloop. > ℹ️ ## **AANSLUITING OP BASISKENNIS** > ℹ️ > ℹ️ Veel van de (gangbare) basiskennis bij wat je in dit hoofdstuk kunt leren is te vinden op de wiki-pagina [Melkveehouderij](https://wiki.groenkennisnet.nl/page/melkveehouderij) . Zie onder meer de wiki Cursusmateriaal meldveehouderij. > ℹ️ > ℹ️ ### **inleiding op niveau 2** > ℹ️ > ℹ️ Een mooie eerste kennismaking op niveau 2 en VMBO vind je hier: [https://blauwgroenlespakket.nl/melkveehouderij-mbo2/](https://blauwgroenlespakket.nl/melkveehouderij-mbo2/) . Het lespakket werkt met de begrippen Natuurinclusief en Kringlooplandbouw, maar het meeste geldt ook voor biologische melkveehouderij. > ℹ️ ## **Verdieping** > ℹ️ > ℹ️ Video's met **'verhalen' over wat biologische veehouderij is**. > ℹ️ > ℹ️ 1. [Op weg naar een natuurinclusieve landbouw : veehouder Annette Harberink](https://www.youtube.com/watch?v=8Ztdhgo3xb8) > ℹ️ 2. [Meekijken bij de schapen en geiten van de Vreugdehoeve](https://www.youtube.com/watch?v=ftz5gBaPD2Q) > ℹ️ 3. [Bio-beurs 2016: Nieske Neimeijer, bio-varkensboerin](https://www.youtube.com/watch?v=ARpxaqrAjtI) > ℹ️ 4. [Van gangbare zeugen naar biologische vleesvarkens - ](https://www.youtube.com/watch?v=Mj-N8niCqY8)[http://www.pigbusiness.nl](http://www.pigbusiness.nl)[ ](https://www.youtube.com/watch?v=Mj-N8niCqY8) > ℹ️ > ℹ️ Ook een inspirerend verhaal: [https://www.nieuweoogst.nl/nieuws/2026/06/17/biologisch-is-niet-wat-we-doen-maar-hoe-we-het-doen](https://www.nieuweoogst.nl/nieuws/2026/06/17/biologisch-is-niet-wat-we-doen-maar-hoe-we-het-doen) . > ℹ️ > ℹ️ ### **Omschakelen naar biologische melkveehouderij in het kort** > ℹ️ > ℹ️ In deze PDF worden een paar kernpunten betreffende (omschakelen naar) biologische melkveehouderij kort en duidelijk uitgelegd: wel-niet omschakelen, bodemkwaliteit, graslandmanagement, voer, diergezondheid en de bedrijfseconomische kant. Deze punten komen verderop in dit hoofdstuk uitgebreider aan de orde. Je kunt deze info ook als podcast binnenhalen. > ℹ️ > ℹ️ [Omschakelen naar BIOlogisch boeren](https://indd.adobe.com/view/f55259d6-c9b9-4cd6-84e0-b2058f281094) > ℹ️ > ℹ️ Over motieven om om te schakelen, afwegingen en valkuilen: [https://www.biojournaal.nl/article/9821855/omschakelen-naar-biologisch-dit-is-waar-je-als-melkveehouder-op-moet-letten/?utm_medium=email](https://www.biojournaal.nl/article/9821855/omschakelen-naar-biologisch-dit-is-waar-je-als-melkveehouder-op-moet-letten/?utm_medium=email). > ℹ️ > ℹ️ Een inspirerend verhaal over omschakelen naar bio-melkveehouderij: [https://www.biojournaal.nl/article/9769926/onze-koeien-worden-sinds-de-omschakeling-naar-biologisch-gemiddeld-anderhalf-jaar-ouder/?utm_medium=email](https://www.biojournaal.nl/article/9769926/onze-koeien-worden-sinds-de-omschakeling-naar-biologisch-gemiddeld-anderhalf-jaar-ouder/?utm_medium=email) > ℹ️ > ℹ️ ### **extensief en natuurinclusief** > ℹ️ > ℹ️ Veel bio-bedrijven zijn relatief extensief (minder GVE/ha). Dat geldt vooral voor boeren die in beheersgebieden en in en rond natuurgebieden werken. Hun bedrijfsvoering is bovendien vaak behoorlijk natuurinclusief (zie voor uitleg van Natuurinclusief o.m. par. 1.1). Ook gangbare boeren in zo’n omgeving kiezen steeds vaker voor een extensieve en natuurinclusieve bedrijfsvoering. Deze pagina [Inzichten van extensieve melkveebedrijven](https://groenkennisnet.nl/nieuwsitem/inzichten-van-extensieve-melkveebedrijven?utm_source=webpower&utm_medium=email&utm_content=Textiel+van+de+toekomst+groeit+op+de+Europese+akker&utm_campaign=Groen+Kennisnet+nieuwsbrief+editie+444) biedt heel veel kennis hierover. Je ziet o.m. dat het verdienmodel van extensief vaak heel goed is: minder inputs van buiten het bedrijf (krachtvoer, meststoffen e.d.) maakt de lagere bruto-productie ruimschoots goed. > ℹ️ > ℹ️ Deze [Handreiking Natuurinclusief en Biologisch](https://bionext.nl/assets/Handreiking-Natuurinclusief-en-Biologisch-4.pdf) geeft een goed overzicht van wat je als biologische boer allemaal kunt met een meer natuurinclusieve bedrijfsvoering. > ℹ️ > ℹ️ ### **Tools voor duurzame landbouw** > ℹ️ > ℹ️ Deze wiki [Tools voor duurzame landbouw](https://groenkennisnet.nl/zoeken/resultaat/tools-voor-duurzame-landbouw-:-wiki-groen-kennisnet?id=1489963) geeft een goed overzicht van hulpmiddelen voor een duurzamer landbouw. Deze is bedoeld om agrarische begeleiders en boeren optimaal te ondersteunen in de transitie naar regeneratieve landbouw. > ℹ️ ## **Verdieping** > ℹ️ > ℹ️ **basisregels** biologische veehouderij, artikelen over diverse onderwerpen. > ℹ️ > ℹ️ De bedrijfsvoering van een biologisch veebedrijf wordt mede bepaald door de geldende regelgeving voor de biologische landbouw. Skal certificeert bedrijven die aan deze voorwaarden voldoen en ziet erop toe dat het bedrijf volgens de voorschriften blijft werken (zie verder hoofdstuk 5). De informatie hierover vind je op de [SKAL-pagina veehouderij](https://www.skal.nl/certificeren/veehouderij) . Vereniging De Natuurweide, de bedrijfstak-vereniging van biologische melkveehouders onder Bio-huis, hanteert een programma van Aanvullende normen. Ook voor de biologisch-dynamische veehouderij geldt een aantal aanvullende normen. Zie voor deze aanvullende normen: > ℹ️ > ℹ️ - [https://denatuurweide.nl/aanvullende-normen/](https://denatuurweide.nl/aanvullende-normen/) > ℹ️ - [Demeter-handboek Voorwaarden voor Landbouw, Verwerking en Etikettering](https://www.stichtingdemeter.nl/uploads/3802-demeter-handboek-2021-lr.f8fb4b.pdf) > ℹ️ > ℹ️ ### **Diverse onderwerpen (ter oriëntatie; zie verder volgende paragrafen)** > ℹ️ > ℹ️ - infoblad over biodiversiteit en kringlooplandbouw, met praktijkvoorbeelden: [infoblad kringlooplandbouw en biodiversiteit](https://kringlooplandbouw.wur.nl/kringlooplandbouw/biodiversiteit/) . Zie de pagina over Veehouderij. > ℹ️ - [Over de multifunctionele rol van kruiden in de kringloop van een melkveebedrijf](https://edepot.wur.nl/426189), artikel Ekoland, juni 2017 > ℹ️ - [Agroforestry en het melkveebedrijf](https://edepot.wur.nl/448890), artikel Ekoland, februari 2018 > ℹ️ - [Hamvraag: is het mogelijk om melk klimaatneutraal te produceren?](https://edepot.wur.nl/462757), artikel Ekoland, juni 2018 > ℹ️ - [Jelmer Zandbergen onderzocht voor zijn Msc studie het houden van kippen in een boomgaard](https://edepot.wur.nl/416628), artikel Ekoland, maart 2017 > ℹ️ - [Gezondheid biologische biggen](https://edepot.wur.nl/413675), artikel Ekoland, februari 2017 > ℹ️ - [Met bomen meer bijen](https://edepot.wur.nl/401356), artikel Ekoland, oktober 2016 > ℹ️ - [Toenemend bewustzijn over dierenwelzijn en milieu zorgt voor lagere vleesconsumptie : De vleeswereld](https://edepot.wur.nl/428119), artikel Ekoland, oktober 2017 > ℹ️ - [CBS - Hogere omzet biologische melkveebedrijven](http://edepot.wur.nl/468724) (cijfers 2018). Voor een analyse van het verschil in saldo biologisch - gangbaar in de periode 2011 - 2020 zie [https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2023/03/resultaat-biologisch-landbouwbedrijf-hoger-dan-gangbaar-bedrijf](https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2023/03/resultaat-biologisch-landbouwbedrijf-hoger-dan-gangbaar-bedrijf) In 2020 was het saldo van biologische melkveebedrijven gemiddeld 20% hoger dan van de gangbare. > ℹ️ - [Interview Imke de Boer 'Veehouderij onmisbaar in voedselvraagstuk'](https://edepot.wur.nl/466534) > ℹ️ ## **verdieping Biodiversiteit en kringlooplandbouw op melkveebedrijven** > ℹ️ > ℹ️ [Lespakket Biodiversiteit & kringlooplandbouw op melkveebedrijven: lesmodule, docentenhandleiding en reader (wur.nl)](https://library.wur.nl/WebQuery/edepot/545919)