Gewas: Gewone es (Fraxinus excelsior), smalbladige es (F. angustifolia) en de zwarte es (F. nigra) worden als gevoelig beschouwd.

Wetenschappelijke naam: Hymenoscyphus fraxineus

Groep: Schimmels

 
 
Essentaksterfte: half verdord en afgestorven blad van een es
(Bron: FERA. Open Government Licence)
Essentakziekte:  aangetaste tak
(Bron: FERA. Open Government Licence)
 
 
Essentaksterfte: aangetaste kroon Essentaksterfte: stamschade


Klik op de afbeelding voor een vergroting.

© Copyright WUR, NVWA (PD), DLV, KAD, Landbrugsinfo

Herkenning

De ziekte is een nieuwe ziekte en wordt veroorzaakt door de schimmel Hymenoscyphus fraxineus die kan voorkomen in zowel jonge aanplant als in oudere bomen. De symptomen bestaan uit verkleuring van nerven en (gedeeltelijk) afsterven van het blad. 

De ziekte is een relatieve nieuwe ziekte en wordt veroorzaakt door de schimmel Hymenoscyphus fraxineus die kan voorkomen in zowel jonge aanplant als in oudere bomen. De schimmel infecteert de bomen via het blad. De eerste symptomen bestaan uit bladvlekjes gevolgd door verkleuring van de nerven en het geheel of gedeeltelijk afsterven van het geïnfecteerde blad. Als de aantasting doorzet, groeit de schimmel via de bladsteel de twijgen in waar ook de bast en het cambium worden aangetast. Dit leidt tot verstoring van de sapstroom wat zichtbaar wordt door verdord blad in de kroon van aangetaste essen in de loop van het groeiseizoen en afsterving van twijgen of zelfs delen van de kroon. Kenmerkend zijn ook de langgerekte afgestorven plekken in de bast rondom de aanzet van geïnfecteerde twijgen en de karakteristieke bruinverkleuring van afgestorven twijgen. (foto’s zijn aanwezig)

De gewone es (Fraxinus excelsior) is zeer gevoelig voor essentaksterfte. Onderzoek heeft laten zien dat er daarbij grote verschillen bestaan tussen individuen van de soort, zowel zaailingen als ook de cultivars van de gewone es verschillen onderling in gevoeligheid. Maar helaas is voor zover bekend geen van de bekende cultivars volledig resistent tegen deze ziekte.

Op soortniveau worden de pluimes (F. ornus) en Mantsjoerijse es (F. mandshurica) als weinig tot niet gevoelig gezien en ook de Amerikaanse es (F. americana) en zachte es (F. pennsylvanica) zouden minder gevoelig zijn dan de gewone es.

Levenswijze
Sinds de jaren negentig is het verschijnsel essensterfte al bekend vanuit Polen en Litouwen. Pas in 2006 is vastgesteld, dat het gaat om een schimmelaantasting. In 2010 werd in Nederland voor het eerst essensterfte aangetoond in een jonge aanplant in Groningen. De schimmel is inmiddels in heel Nederland aanwezig. Deze schimmel verspreidt zich met sporen die door de wind worden overgebracht en gezonde bladeren aantasten. Nadat de bladeren vallen in de herfst blijft de schimmel in de centrale bladsteel aanwezig en produceert in het volgende jaar hele kleine paddenstoeltjes met weer nieuwe sporen. Voordat het blad valt, kan de schimmel al zijn doorgegroeid in de twijgen en van daaruit verder groeien naar de dikkere takken. Bij aanhoudende en zware aantasting sterft de boom uiteindelijk door verzwakking. Andere  schimmels (houtzwammen) zorgen voor de genadeslag.
Maatregelen
  • Er zijn geen middelen beschikbaar om bomen in het stedelijk groen en het landschap tegen essentaksterfte te beschermen. Ook bestaat er geen behandeling waarmee aangetaste bomen kunnen worden genezen.
  • Wegsnoeien van zwaar aangetaste delen helpt om het gevaar van vallende takken te verminderen en stimuleert hergroei uit de (nog) gezonde delen van de boom, maar is zeker geen garantie dat de aantasting niet doorzet. Daarnaast kan voortdurend nieuwe infectie optreden.
  • Verwijderen van het afgevallen blad vermindert de infectiedruk maar omdat de sporen met de wind ook van elders aangevoerd kunnen worden is ook dit geen garantie voor het uitblijven van nieuwe infecties.
  • De aanplant van meer gevarieerde bossen, dus verschillende boomsoorten door elkaar, kan op termijn wel helpen om de verspreiding van de ziekte te bemoeilijken. Ook wordt gezocht naar cultivars van de es die minder gevoelig zijn voor de schimmel.